Baran Ersoy
Baran Ersoy - Politika

Karadeniz'de bir geminin ardından kalan sorular

Karadeniz'de batan bir yük gemisinin ardından gelen haberler, aynı olayı anlatan metinlerin nasıl hızla birbirinden ayrılabildiğini gösteriyor. Gün içinde önce "12 Türk mürettebat kayboldu" başlığıyla duyduğumuz haber, saatler içinde "12 mürettebat kurtarıldı" cümlesine dönüştü. Bu, denizde yaşanan bir kazanın insani boyutunun iyi haberle noktalanması bakımından sevindirici. Ama aynı gün içinde aynı olay hakkında bu denli farklı cümlelerin kurulabilmesi, kamuoyunun bilgiyle ilişkisi açısından da dikkatle bakılması gereken bir tablo ortaya koyuyor.

Elimizdeki bilgilere göre Somali bayraklı "BETUL 8" adlı yük gemisi, Romanya'nın Tulcea Limanı'ndan Mısır'a yaklaşık 3 bin ton dökme buğday taşıyordu. Bulgaristan Ulaştırma Bakanlığının paylaştığı bilgilere göre gemi, seyir halindeyken Varna Deniz Arama Kurtarma Koordinasyon Merkezine acil yardım çağrısında bulundu. Çağrının ardından geminin Bulgaristan açıklarında battığı bildirildi. Olayın yeri, Bulgaristan'ın Münhasır Ekonomik Bölgesi içinde, Kaliakra Burnu'nun yaklaşık 40 deniz mili güneydoğusu olarak aktarılıyor. Geminin 1988 yapımı olduğu ve Marşal Adaları merkezli Optimus Marine adlı şirkete kayıtlı göründüğü, aynı şirket tarafından işletildiği belirtiliyor.

Haberlerin en çok dikkat isteyen kısmı, batmanın nedeni. Basına yansıyan bilgilere göre geminin bir patlamanın ardından sulara gömüldüğü öne sürülüyor. Bu iddia, kaynakların ifadesinde "iddia" ve "öne sürüldü" sözcükleriyle yer alıyor; yani doğrulanmış bir olgu olarak değil, aktarılan bir iddia olarak. Patlamanın deniz mayınından mı yoksa insansız hava aracı saldırısından mı kaynaklandığına ilişkin incelemenin sürdüğü belirtiliyor. Burada önemli olan ayrım şu: "Patlama oldu" cümlesiyle "patlamanın nedeni şudur" cümlesi aynı şey değil. İlki basına yansıyan bir iddia, ikincisi ise henüz teknik incelemeyle ortaya konmuş bir sonuç değil. Kamuoyu tartışmalarında bu iki cümle sık sık birbirine karışıyor; mayın ya da İHA ihtimali konuşulurken, henüz kesinleşmiş bir nedenin açıklanmadığını hatırda tutmak gerekiyor.

Kurtarma tarafına gelince. İlk metinlerde 12 Türk mürettebatın kayıp olduğu kaydediliyordu. Sonraki metinde ise Bulgaristan, Romanya ve Türkiye'nin katılımıyla yürütülen geniş çaplı arama kurtarma çalışması kapsamında bölgeye Bulgaristan'dan iki, Romanya ve Türkiye'den birer gemi sevk edildiği; Bulgaristan Hava Kuvvetlerine ait iki Cougar tipi helikopter ve bir Su-25 uçağının havadan destek verdiği aktarılıyor. Yürütülen faaliyetler sonucunda gemide bulunan 8 Türk ve 4 Azerbaycan vatandaşı olmak üzere toplam 12 mürettebatın helikopterlerle denizden alınarak kurtarıldığı bildiriliyor. Bu, üç ülkenin koordinasyonunun işlediğini gösteren somut bir sonuç. Denizde kurtarma, saatlerle ve dakikalarla yarışılan bir iş; bu kez sonucun iyi haber olması, o koordinasyonun değerini bir kez daha hatırlatıyor.

Yine de burada bir gazetecilik meselesi var. Aynı gün içinde "kayboldu" ile "kurtarıldı" arasında gidip gelen başlıklar, okuyucunun bilgiye güvenini aşındırır. Bu, tek tek muhabirlerin hatası olarak okunmamalı. Deniz kazalarında bilgi akışı doğal olarak parçalıdır: önce acil yardım çağrısı gelir, sonra kıyıdaki koordinasyon merkezleri devreye girer, ardından arama kurtarma ekipleri sahaya ulaşır ve doğrulama ancak ondan sonra mümkün olur. Haberciliğin sorunu, bu parçalı süreci "son durum" gibi sunması. Oysa doğru başlık, belirsizliği gizlemeyen başlıktır. "Mürettebattan haber alınamıyor, arama kurtarma sürüyor" cümlesi, ilk saatlerdeki gerçeğe "kayboldu" başlığından çok daha yakındır.

Bir başka ayrıntı da mürettebatın uyruğu. İlk metinlerde "12 Türk mürettebat" deniyordu; sonraki metinde ise kurtarılanların 8 Türk ve 4 Azerbaycan vatandaşı olduğu belirtiliyor. Bu fark, olayın ilk anlarındaki bilgi eksikliğinden kaynaklanıyor olabilir. Ama aynı olayı anlatan metinler arasındaki bu tür farklar, kamuoyunun zihninde "acaba hangisi doğru" sorusunu bırakıyor. Bir deniz kazasında insanların uyruğunu doğru aktarmak, sadece bir ayrıntı meselesi değil; ailelerin, yakınların ve ilgili devletlerin o bilgiye göre hareket ettiği bir sorumluluk meselesi.

Bu olay bize daha geniş bir soruyu da açıyor: Karadeniz'de seyreden bir yük gemisinin batması, artık sadece bir denizcilik kazası başlığı altında okunamıyor. Basına yansıyan mayın ve İHA ihtimalleri, bölgedeki güvenlik ortamının ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor. Ancak bu ihtimallerin henüz teknik incelemeyle doğrulanmadığını, yani bir ihtimalin konuşuluyor olmasının onu gerçek kılmadığını unutmamak gerek. Doğrulanmamış bir neden üzerinden siyasi sonuçlar çıkarmak, hem olayın gerçekliğine hem de kamuoyunun sağlıklı bilgilenmesine zarar verir. Bu tür olaylarda doğru tutum, soruşturmanın sonucunu beklemek ve bu arada doğrulanmış olguları doğrulanmamış iddialardan ayrı tutmaktır.

Hesap verebilirlik açısından bakınca, deniz güvenliği ve arama kurtarma kapasitesi konusunda Meclis'in ve ilgili bakanlıkların bu tür olayları nasıl takip ettiği de önemli. Üç ülkenin gemilerinin ve helikopterlerinin aynı bölgede koordineli çalışabilmesi iyi bir haber; ama bu koordinasyonun hangi protokollerle, hangi sürelerde işlediği, kriz anında kimin hangi bilgiyi paylaştığı gibi sorular, olay sıcakken değil, olay soğuduktan sonra da sorulmalı. Kamuoyunun "kurtarıldı" cümlesiyle rahatlaması doğal; ama aynı kamuoyunun "neden battı, bundan sonra ne olacak" sorularını sormaya devam etmesi de denetimin bir parçası.

Bugün elimizde kalan tablo şu: Bir gemi battı, 12 mürettebat kurtarıldı, patlama iddiasına ilişkin inceleme sürüyor. Bu tabloyu olduğu gibi aktarmak, ne olduğundan emin olmadığımız şeyleri kesinmiş gibi sunmamak, gazeteciliğin en temel görevi. İyi haberle kötü haber arasındaki mesafenin bu kadar kısa olduğu bir günde, doğru cümleyi kurmanın değeri daha da artıyor.

Toplam 179 defa okunmuştur.

Baran Ersoy diğer yazıları:

YORUM YAZ

Guvenlik kodu
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.