Fon soruşturmasında talep ile karar arasındaki mesafe

Bir soruşturmanın en gürültülü anı, çoğu zaman hukuken en az kesinleşmiş anıdır. Savcılığın talebi ile hâkimin kararı arasında bir mesafe vardır; o mesafe, adil yargılanmanın aslında nefes aldığı yerdir. Sermaye piyasasına ilişkin yürütülen fon soruşturmasında bu hafta yaşananlar, tam da bu mesafeyi doğru okumayı gerektiriyor.

Basına yansıyan bilgilere göre İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, gözaltına alınan yedi kişinin adliyedeki işlemlerini tamamladı. Savcılık, eski Takasbank Genel Müdürü Yunus Arıncı, OMG Capital Advisors yöneticisi olarak anılan Ömer Murat Gülkan ve Adil Katılım Bankası'nın kurucu ortaklarından Ali Paslı hakkında tutuklama talep etti. Bulls Yatırım yöneticisi Kemal Akkaya, Ruzy Madencilik yöneticisi Nurettin Çevik, Lydia Holding yöneticisi Enver Çevik ve Ayhan Yazkan için ise ev hapsi biçimindeki adli kontrol tedbiri istendi. Yedi şüpheli, karar verilmesi amacıyla Sulh Ceza Hâkimliği'ne gönderildi.

Burada altını çizmemiz gereken ilk nokta şu: Bunlar talep. Henüz karar değil. Savcılığın sevk yazısında yer aldığı aktarılan gerekçeler arasında "suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olma" ve "nitelikli dolandırıcılık" gibi iddialar sayılıyor. İddia kelimesinin altını kalın çizelim; çünkü bir soruşturmanın en erken evresinde en ağır isnatların dolaşıma girmesi, kamuoyunda çoğu zaman masumiyet karinesini geride bırakıyor. Oysa hukuk devletinde sıralama tersidir: önce isnat, sonra savunma, sonra delil tartışması, en sonunda hüküm. Hüküm olmadan kurulan cümleler, adaletin değil infazın cümleleridir.

Dosyanın ayrıntılarına bakıldığında, sürecin ilk kez bu aşamaya gelmediği görülüyor. Basına yansıyan bilgilere göre Kemal Akkaya ve Enver Çevik, soruşturmanın eylül ayındaki ilk aşamasında da ifade vermek üzere adliyeye götürülmüş, 23 Eylül'de savcılık işlemlerinin ardından serbest bırakılmıştı. Bulls Yatırım, o tarihte Kamuyu Aydınlatma Platformu'na yaptığı açıklamada, kamuoyunda saadet zinciri olarak bilinen fon yapılanmalarında yer almadığını savunmuştu. Ardından Kemal Akkaya 7 Kasım'da, Enver Çevik ise 9 Kasım'da yeniden gözaltına alındı.

Mal varlığı tedbirlerinde de bir gidip gelme söz konusu. Başsavcılığın 9 Ekim'de aralarında Akkaya ve Çevik'in de bulunduğu bazı kişilere yönelik tedbirleri kaldırdığı, 30 Ekim'de ise iki ismin mal varlıklarına ve finansal işlemlerine yeniden tedbir getirdiği aktarılıyor. Bir soruşturmada tedbirin kaldırılıp yeniden konulması, hukuken mümkündür; yeni delil, değişen durum, farklı bir değerlendirme buna zemin hazırlayabilir. Ama bu salınımın kamuoyu önünde mutlaka gerekçelendirilmesi gerekir. Çünkü tedbir kararları yalnızca şüphelinin malvarlığını değil, o şüphelinin piyasadaki itibarını ve ticari ilişkilerini de etkiler. Savcılığın takdir yetkisi geniştir; ama geniş yetki, gerekçe yazma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

İsimlerin unvanları üzerinden kurulan bir başka mesele daha var. Takasbank gibi piyasa altyapısının merkezinde duran bir kurumun eski genel müdürünün adının böyle bir dosyada geçmesi, ister istemez düzenleyici ve denetleyici mimariye dair soruları beraberinde getiriyor. Ancak burada da aynı disiplini korumak zorundayız: Bir kurumda görev yapmış olmak, dosyada isnat edilen fiillerin işlendiği anlamına gelmez. Sorulması gereken soru, kişilerin kaderi değil, kurumların işleyişidir. Sermaye piyasasında yatırımcıyı koruyan mekanizmalar, bir isim skandalı çıktığında değil, daha o isimler görevdeyken çalışıyor muydu? Denetim raporları ne diyordu? Uyarı sinyalleri zamanında değerlendirildi mi? Bu soruların yanıtı, tek bir dosyanın kaderinden daha uzun ömürlü bir öneme sahip.

Şeffaflık meselesi de aynı yerden besleniyor. Böylesi bir soruşturmada kamuoyunun bilme hakkı ile şüphelilerin masumiyet karinesi arasında hassas bir denge var. Savcılık makamının, soruşturmanın selameti açısından bazı bilgileri saklaması olağandır. Ama dosyanın parça parça, isim isim ve çoğu zaman sızdırma biçiminde dolaşıma girmesi, ne kamuoyunu tatmin eder ne de şüphelilerin hukukunu korur. Sızıntı üzerinden yürüyen bir adalet, adalet olmaktan çıkar; kamuoyu önünde bir tür ön yargı infazına dönüşür. Hukuk devletinde iddianamenin yeri mahkemedir, manşet değildir.

Bir başka ayrıntı daha dikkat çekici. Aynı olayı aktaran haberlerde isimlerin unvanları ve bazı yazımları farklılaşıyor; bir metinde "Capital Yönetim Kurulu Başkanı" olarak anılan kişi, diğerinde "OMG Capital Advisors" yöneticisi olarak geçiyor. Bu tür tutarsızlıklar, soruşturma dosyasının kendisinden değil, aktarım zincirinden kaynaklanıyor olabilir. Ama tam da bu yüzden, kamuoyunun elindeki bilgiyle kurduğu yargıların temkinli olması gerekiyor. Bir kişinin unvanını yanlış yazmak masum bir hata gibi görünür; oysa itibar üzerinden işleyen bir alanda, yanlış unvan yanlış ithamın kapısını aralar.

Gelelim işin özüne. Bir savcılığın tutuklama talebi, soruşturmanın ciddiyetini gösterir; ama tek başına suçun kanıtlandığını göstermez. Ev hapsi talebi de aynı şekilde, dosyanın hafifliğinin değil, savcılığın o kişiler bakımından kurduğu değerlendirmenin işaretidir. Nihai kararı Sulh Ceza Hâkimliği verecek. Hâkimin önündeki soru, savcının iddialarının doğru olup olmadığı değil; tutuklama koşullarının somut olarak var olup olmadığıdır. Kaçma şüphesi var mı, delil karartma ihtimali somut olarak ortaya konmuş mu, adli kontrol yetersiz mi kalır? Bu soruların yanıtı, dosyanın sayfalarında aranır; kamuoyunun heyecanında değil.

Bu dosyanın bize hatırlattığı şey aslında daha geniş. Sermaye piyasası, güven üzerine kurulu bir alan. Güven ise yalnızca yatırımcının değil, denetleyicinin ve yargının da tutarlılığına bağlı. Bir soruşturma ne kadar gürültülü yürütülürse, sonunda çıkacak kararın kamuoyu nezdindeki ağırlığı o kadar azalır. Sessiz, gerekçeli ve hukuk sınırları içinde yürüyen bir süreç, hem şüphelilerin hem de piyasanın ihtiyaç duyduğu şeydir. Gürültü, adaleti hızlandırmaz; sadece onu gölgeler.

Şimdi beklenmesi gereken şey belli: Hâkimliğin kararı. O karar geldiğinde, tutuklama taleplerinin hangi gerekçelerle kabul ya da ret edildiğini, adli kontrol tedbirlerinin hangi ölçütlere dayandığını okuyabilmeliyiz. Gerekçesiz bir kabul de gerekçesiz bir ret de kamu vicdanını tatmin etmez. Hesap verebilirlik, yalnızca şüpheliler için değil, karar verenler için de geçerlidir. Bir ülkede hukuk devletinin sağlamlığı, en çok böyle dosyalarda sınanır; çünkü burada sınanan şey, güçlü isimler karşısında hukukun ne kadar soğukkanlı kalabildiğidir.

Bu dosya kapanana kadar atılacak her adım, yalnızca yedi kişinin değil, piyasanın ve yargıya duyulan güvenin de geleceğini etkileyecek. İddia ile hüküm arasındaki çizgiyi korumak, bugün belki en az tutuklama talebi kadar önemli.