GSS borçlarının silinmesi kime ne anlatıyor?

Meclis'e sunulan bir kanun teklifi, milyonlarca insanın gündelik hayatına dokunan bir başlıkla geldi: Genel Sağlık Sigortası prim borçlarının silinmesi. Basına yansıyan bilgilere göre AK Parti milletvekillerinin imzasını taşıyan teklif, 1 Ocak 2017'den önceye ait ödenmemiş GSS primlerinin tamamı ile bu borçlara işleyen gecikme cezası ve gecikme zammı gibi alacakların tahsilinden vazgeçilmesini öngörüyor. Teklifin yasalaşması hâlinde, bu dönemlere ait ödemeleri zaten yapmış olan vatandaşlara ise iade ya da başka borçlardan mahsup yapılmayacak.

Burada ilk bakışta görünen, bir borç yükünün kaldırılması. Ama işin özü bundan daha fazlası. Bir devletin alacağından vazgeçmesi, aynı zamanda o alacağın nasıl biriktiğine dair bir hesap verme borcunu da beraberinde getirir. Yıllarca prim borcu olarak biriken tutarlar neden bu noktaya geldi? Vatandaş bu borcu neden ödeyemedi? Bu soruların cevabı, teklifin metninde değil, uygulamanın geçmişinde saklı. Bir borcun silinmesi, o borcun doğuş koşullarını ortadan kaldırmıyor.

Teklifin en çok konuşulan ayrıntısı, ödeme yapmış olanların durumu. Basına yansıyan bilgilere göre, düzenlemenin yürürlüğe gireceği tarihe kadar bu dönemler için ödeme yapmış vatandaşlara herhangi bir iade ya da mahsup işlemi yapılmayacak. Yani borcunu zamanında ödeyen ile ödemeyen arasında, geriye dönük olarak bir fark oluşuyor. Bu, vergi ve prim sistemlerinde sıkça tartışılan bir adalet sorusudur: Devlet, bir yükümlülüğünü yerine getirenle getirmeyeni aynı noktaya getirdiğinde, yükümlülüğe uymanın anlamı ne olur? Bu sorunun cevabı, silinen tutarın büyüklüğünden bağımsız olarak, sistemin uzun vadeli güvenilirliğini ilgilendiriyor.

AK Parti Grup Başkanı Abdullah Güler'in, basına yansıyan değerlendirmesinde temel amaç olarak vatandaşların sağlık hizmetlerine kesintisiz erişimini sağlamak vurgulanıyor ve bu adımla 2,8 milyon kişinin üzerindeki borç yükünün kaldırılacağı ifade ediliyor. Bu sayı, meselenin ölçeğini gösteriyor. Ancak bir rakamın büyüklüğü, beraberinde getirdiği sorumluluğun da büyüklüğüdür. Milyonlarca kişiyi ilgilendiren bir düzenlemenin Meclis'teki görüşmelerinde, silinen tutarın toplam büyüklüğü, bu tutarın bütçeye etkisi ve bundan sonra benzer birikmelerin önüne nasıl geçileceği sorularının aynı netlikte cevaplanması gerekir.

Teklif yalnızca GSS borçlarından ibaret değil. Basına yansıyan bilgilere göre metin, enerjiden istihdama, vergiden sağlık hizmetlerine kadar geniş bir alanı kapsıyor. Kadınların, gençlerin ve mesleki veya teknik eğitim belgesi bulunan işsizlerin istihdamını destekleyen teşviklerin 31 Aralık 2028'e kadar uzatılması, Cumhurbaşkanına 31 Aralık 2029'a kadar uzatma yetkisi verilmesi öngörülüyor. Çırak, stajyer ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere ödenen ücretlere sağlanan devlet katkısına ilişkin Cumhurbaşkanı yetkisinin on beş eğitim ve öğretim yılına çıkarılması da teklifte yer alıyor.

Enerji tarafında ise yenilenebilir enerji kaynak alanları ve bağlantı kapasitelerinin yarışma yöntemiyle tahsis edilmesi öngörülüyor; kapalı teklif, açık eksiltme veya açık artırma gibi yöntemlerin şartnamelerde belirleneceği belirtiliyor. On yıllık süresini tamamlayan ve en az 750 kilovat kurulu güce sahip lisanssız üretim tesislerinin belirlenen koşulları yerine getirmeleri hâlinde lisanslı üretime geçmesine imkân sağlanıyor. Yüzen LNG terminallerinin belirli süre ve kapsam dahilinde başka bölgelerde hizmet vermesine, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının görüşü alınarak Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından izin verilebilecek. BOTAŞ'ın 2026 sonu ile 2027 sonu arasında ödemesi gereken vergi, fon ve payların Hazineden olan görevlendirme alacaklarıyla mahsup edilmesine yönelik düzenleme de metinde yer alıyor.

Vergi tarafında, kıymetli maden ve petrol rafinerileri, tütün mamulleri ve alkollü içki üreticileri ile elektrik enerjisi üretimi yapan kurumların indirimli kurumlar vergisi uygulamasının dışında tutulacağı, bu düzenlemenin 2027 yılı ve sonraki vergilendirme dönemlerinde elde edilen kazançlara uygulanacağı ifade ediliyor. Kamu üniversitesi hastanelerine ilişkin olarak da, 2026 yılı içinde götürü bedel üzerinden hizmet alım sözleşmesi imzalayan sağlık hizmeti sunucularının yıl sonuna kadar verdikleri hizmetlerin toplam tahakkuk tutarı sözleşme bedelinin altında kalırsa aradaki farkın silinmesi ve bu farkın Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü doğrultusunda belirlenecek usullerle Bakanlık bütçesinden karşılanması öngörülüyor.

Bütün bu başlıklar bir arada düşünüldüğünde ortaya çıkan tablo, bir torba teklifin sınırlarını çok aşan bir meseleye işaret ediyor. Farklı alanlara ait düzenlemelerin tek bir metinde toplanması, Meclis'in her bir başlığı ne ölçüde ayrı ayrı tartışabildiği sorusunu gündeme getiriyor. Bir yanda milyonlarca vatandaşın sağlık sigortası borcu, diğer yanda enerji piyasasının kapasite tahsis kuralları ve vergi istisnaları aynı teklifin içinde ilerlediğinde, kamuoyunun takibi zorlaşıyor. Oysa bu başlıkların her biri, kendi başına ayrıntılı bir denetim ve tartışma gerektiriyor.

Hesap verebilirlik açısından asıl mesele, teklifin ne getirdiğinden çok, getirdiği düzenlemelerin nasıl denetleneceği. GSS borçlarının silinmesi, sosyal güvenlik sisteminin finansman yapısına dair bir tercihtir; bu tercihin gerekçesi ve maliyeti açıkça ortaya konmalıdır. İstihdam teşviklerinin uzatılması, bir süre daha aynı politikanın devamı anlamına geliyor; bu teşviklerin bugüne kadarki etkisinin ne olduğu, Meclis'in ilgili komisyonlarında konuşulması gereken bir başlık. Enerji ve vergi düzenlemeleri ise piyasa aktörlerinin kararlarını doğrudan etkilediği için, geçiş hükümlerinin ve yetki devirlerinin sınırları dikkatle okunmalı.

Bir başka dikkat çekici nokta, teklifte Cumhurbaşkanına tanınan uzatma yetkileri. İstihdam teşviklerinde ve mesleki eğitim katkısında öngörülen bu yetkiler, kanun koyucunun belirlediği sürelerin yürütme eliyle uzatılabilmesi anlamına geliyor. Bu tür yetkiler olağan hâle geldikçe, Meclis'in bütçe ve sosyal politika üzerindeki belirleyici rolü tartışmaya açılır. Süre uzatımının ölçütü, koşulu ve denetimi kanunda açıkça tanımlanmadığı sürece, hesap verebilirlik zincirinde bir halka eksik kalır.

Kaynağa yansıyan bilgiler ışığında, teklifin yasalaşma süreci henüz başlangıçta. Meclis komisyonlarında yapılacak görüşmeler, bu başlıkların ne kadarının ayrıntılı biçimde ele alınacağını gösterecek. Vatandaşın bu süreçten beklentisi basit: borcun neden biriktiğinin, silmenin maliyetinin ve bundan sonrası için ne yapılacağının açıkça anlatılması. Bir borcun silinmesi, bir sorunun çözülmesi değil; sorunun yeniden doğmaması için verilen sözün tutulmasıyla anlam kazanır. Bu sözün tutulup tutulmadığını ise yalnızca gelecek yılların bütçe tabloları ve sosyal güvenlik istatistikleri gösterecek. Meclis'in görevi, o tabloların önüne geçmeden, bugünden doğru soruları sormak.