Bir "15 bin asker" dedikodusu nasıl bu kadar hızlı yayılır?

Hepimizin başına gelmiştir. Bir arkadaş grubunda, bir kuaförde, bir aile sofrasında biri lafı açar: "Duydun mu, şu kadar asker şuraya gidiyormuş." Odaya bir sessizlik çöker, sonra herkes kendi bildiğini anlatmaya başlar. Kimse kaynağı sormaz. Çünkü o an heyecanlıdır, çünkü o an merak vardır, çünkü o an "acaba" demek, "kim söyledi" demekten çok daha kolaydır. İşte bu hafta tam da böyle bir cümlenin peşine takıldım: "Somali'ye 15 bin asker gönderilecekmiş."

Duyunca insanın içinde bir yer kıpırdıyor. Çünkü "asker" kelimesi tek başına ağır. Yanına "Somali" gelince bir kat daha ağırlaşıyor. Ekranın başında oturan biri için bu, uzak bir ülke ve büyük bir sayıdan ibaret. Ama o sayının arkasında evlatlar, anneler, babalar, eşler var. O yüzden böyle bir iddia ortaya atıldığında, insanın ilk sorusu "doğru mu" olmalı. İkinci sorusu ise "kim söylüyor" olmalı.

Millî Savunma Bakanlığı'nın haftalık basın bilgilendirme toplantısı bu hafta 10 Kasım Atatürk'ü Anma Günü ve Atatürk Haftası vesilesiyle TCG Savarona'da yapıldı. Bu detay bana kalırsa tesadüf değil. Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün manevi mirası olarak anılan, hayatının son dönemini geçirdiği o tarihî gemi, bir basın toplantısına ev sahipliği yaptı. Bakanlık Sözcüsü Tuğamiral Zeki Aktürk'ün sunumuyla gerçekleştirilen toplantının ardından gazeteciler sorularını yöneltti. Ve o sorulardan biri de tam bu iddiaydı.

Bakanlığın yanıtı netti. Basına yansıyan bilgilere göre yapılan açıklamada, Somali'de konuşlu Somali-Türk Görev Kuvveti ile Hava Unsur Komutanlığı'nın bölgede askerî yardım, eğitim ve danışmanlık faaliyetleri yürüttüğü, Somali'nin terörle mücadele kapasitesinin geliştirilmesine katkı sunmayı sürdürdüğü hatırlatıldı. Ardından şu cümle geldi:

"Somali’de konuşlu Somali-Türk Görev Kuvveti ile Hava Unsur Komutanlığımız; askerî yardım, eğitim ve danışmanlık faaliyetleriyle Somali’nin terörle mücadele kapasitesinin geliştirilmesine katkı sunmayı sürdürmektedir. Bu kapsamda; Somali’nin talebi üzerine Türkiye tarafından Somali’ye 15 bin asker gönderileceği yönündeki iddialar gerçeği yansıtmamaktadır."

Burada bir durup düşünelim. Bir iddia ortaya çıkıyor, günlerce konuşuluyor, sosyal medyada paylaşılıyor, sonra resmî ağızdan "gerçeği yansıtmamaktadır" deniyor. Peki neden bu kadar kolay inanıyoruz? Neden "15 bin" gibi bir sayı kulağımıza fısıldandığında hemen o hikâyenin içine giriveriyoruz?

Sanırım cevabın bir kısmı bizde. Hepimiz hikâye dinlemeyi seviyoruz. Hele bu hikâyenin içinde uzak bir diyar, büyük bir sayı ve biraz da gizem varsa, onu sorgulamak yerine anlatmayı tercih ediyoruz. "Ben duydum ama emin değilim" demek yerine "duydun mu" diye başlıyoruz. O "duydun mu"nun arkasında aslında bir bağ kurma isteği var. Bir sohbete ortak olma, bir bilgiyi ilk paylaşan olma, o anın içinde görünme isteği. İnsanız işte.

Ama işin bir de öbür yüzü var. Bakanlığın açıklamasının devamında Somali'deki mevcut görevin ne olduğu açıkça anlatılıyor: askerî yardım, eğitim, danışmanlık. Yani orada bir varlık var, evet. Ama bu varlığın tanımı "15 bin asker sevk etmek" değil. Bir ülkeye eğitim ve danışmanlık desteği vermek ile oraya on binlerce asker göndermek arasında dağlar kadar fark var. Bu farkı silmek, iki ayrı şeyi aynı cümleye sıkıştırmak demek. Ve maalesef bu, bugünün en yaygın alışkanlıklarından biri: bir gerçeği alıp abartarak, çarpıtarak, üzerine birkaç sıfat ekleyerek bambaşka bir şeye dönüştürmek.

Toplantıda konuşulan tek başlık bu değildi elbette. Sınır güvenliğinden terörle mücadeleye, oradan NATO faaliyetlerine ve yerli savunma sanayisine kadar geniş bir yelpaze vardı. Basına yansıyan verilere göre son bir haftada bir PKK'lı terörist güvenlik güçlerine teslim oldu. Van ve Hakkari hudut hatlarında yürütülen arama-tarama faaliyetlerinde yaklaşık 95 kilogram uyuşturucu madde ele geçirildi. Son bir haftada sınırları yasa dışı yollarla geçmeye çalışan, 3'ü terör örgütü mensubu olmak üzere 552 kişi yakalandı, 3 bin 275 kişinin geçişi engellendi. Yıl başından bu yana yakalananların sayısı 15 bin 846'ya, geçişi engellenenlerin toplamı ise 62 bin 896'ya ulaştı.

Bu sayıları okurken insanın aklına ister istemez şu geliyor: Sınırlarımızda her gün bu kadar insan, bu kadar hareket, bu kadar mücadele varken, bizim gündemimizi neden uzak bir ülkeye dair doğrulanmamış bir sayı belirliyor? Neden 62 bin 896 kişinin engellendiği bir gerçekliğin yanında, "15 bin asker gidiyor mu" sorusu daha çok konuşuluyor? Belki de cevap basit: Çünkü birincisi emek istiyor, ikincisi heyecan veriyor. Birincisi rakam, ikincisi hikâye. Biz de hikâyeyi seçiyoruz.

Toplantıda yerli savunma sanayisine dair de bilgiler paylaşıldı. Kara Kuvvetleri Komutanlığı'nca Yılkı Gözükara Sistemi'nin muayene ve kabul faaliyetlerinin tamamlandığı, Makine ve Kimya Endüstrisi tarafından savunma sanayisi paydaşlarına Fırtına Obüsü silah sistemi ve yedek parçalarının teslimatının gerçekleştirildiği aktarıldı. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ev sahipliğinde İstanbul'da düzenlenen NATO Deniz Silahlanma Grubu bünyesindeki Deniz İnsansız Sistemleri Müşterek Yetenek Grubu Toplantısı'nın bugün sona ereceği belirtildi. Ayrıca NATO EDGE 2026'nın 17-19 Kasım tarihleri arasında İzmir Fuar Merkezi'nde, 30'u yerli olmak üzere toplam 284 teknoloji firmasının katılımıyla düzenleneceği, 14'üncü Türkiye-ABD Deniz Kuvvetleri İş Birliği Toplantısı'nın ise 16-18 Kasım tarihlerinde Türkiye'nin ev sahipliğinde gerçekleştirileceği duyuruldu. Personel temini süreçlerinin de planlanan takvime uygun ilerlediği, 2026 yılı bando sınıfı ve muvazzaf astsubay alımlarına ilişkin takvimin hatırlatıldığı kaydedildi.

Şimdi bütün bunları yan yana koyunca insan ister istemez şunu soruyor: Bir ülkenin savunma gündemi bu kadar çok başlıktan oluşurken, biz neden sadece en sansasyonel olanı seçip gerisini görmezden geliyoruz? Neden eğitimden, üretimden, iş birliğinden bahseden bir tablonun içinden tek bir "acaba" cümlesini cımbızla çekip büyütüyoruz?

Elbette bu sorunun cevabı sadece bizde değil. Bilginin bu kadar hızlı aktığı bir dünyada, doğrulanmamış bir cümlenin birkaç saat içinde binlerce kişiye ulaşması çok kolay. Zor olan, o cümlenin peşine düşmek. "Kim söyledi, neye dayanıyor, resmî ağızdan ne deniyor" diye sormak. Ve bazen de en zor olanı yapmak: "Bilmiyorum, emin değilim" diyebilmek.

Somali meselesi bana şunu hatırlattı. Bir ülkenin askerî varlığı, dışarıdaki görevi, oradaki insanlarla kurduğu bağ, hepsi son derece ciddi konular. Bunları dedikodu malzemesi hâline getirmek, hem o görevi yapanlara hem de o ülkedeki insanlara haksızlık. Orada eğitim veren, danışmanlık yapan bir ekip varsa, onların işi zaten yeterince zor. Bir de üzerine "15 bin asker mi gidiyor" sorusunu yığmak, o emeğin üzerine gölge düşürmekten başka bir şeye yaramıyor.

Belki de bu yazıdan akılda kalması gereken tek şey şu: Bir iddia duyduğumuzda, onu paylaşmadan önce bir saniye durmak. O bir saniyede "doğru olabilir mi, kaynağı ne" diye sormak. Çünkü o bir saniye, bazen bir ülkenin gündemini, bazen bir ailenin huzurunu, bazen de sadece kendi itibarımızı kurtarıyor.

Haftaya yine birileri bir şey söyleyecek. Yine bir cümle dolaşacak ortalıkta. Ve yine biz karar vereceğiz: O cümlenin peşine mi takılacağız, yoksa önce kaynağına mı bakacağız? Ben ikincisini seçmeye çalışıyorum. Bazen başaramıyorum, bazen merakıma yenik düşüyorum. Ama en azından artık biliyorum ki, en heyecanlı cümle her zaman en doğru cümle değil.