Fon soruşturmasında gizlilik, sızıntı ve gölgelenen kamuoyu hakkı

Bir soruşturmanın en kritik anı, dosyanın içeriğinin dışarı taşmaya başladığı andır. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın yürüttüğü ve kamuoyunda geniş yankı bulan fon soruşturmasında tam da bu oldu. Başsavcılık, bazı sosyal medya platformları ve dijital mecralarda soruşturmanın içeriğine ilişkin "gizli" ibareli belgelerin paylaşıldığını tespit ettiğini duyurdu. Ardından da bu paylaşımları yapanlar hakkında resen adli soruşturma başlatıldığı açıklandı. Bu, yalnızca bir usul tartışması değil. Yargının kendi iç işleyişini, kamuoyunun bilgi hakkını ve medyanın sorumluluğunu aynı anda ilgilendiren çok katmanlı bir mesele.

Başsavcılığın açıklamasına göre soruşturma kapsamında Sermaye Piyasası Kurulu, Borsa İstanbul, Merkezi Kayıt Kuruluşu ve Türkiye Bankalar Birliği gibi ilgili kurum ve kuruluşlara, soruşturmanın aşamalarına uygun talimat ve müzekkereler gönderiliyor. Yani dosya, finans dünyasının kurumsal omurgasına dokunuyor. Böyle bir dosyada delil trafiğinin hassasiyeti de doğal olarak artıyor. Başsavcılığın vurguladığı nokta şu: Bu süreçte "gizli" ibareli belgelerin kamuoyuyla paylaşılması, soruşturmanın gizliliğinin alenen ihlali anlamına geliyor ve Türk Ceza Kanunu'nun 285. maddesinde düzenlenen "soruşturmanın gizliliğini ihlal" suçunu oluşturuyor.

Hukuken tablo net görünüyor. Soruşturmanın gizliliği, sanık ya da şüpheli lehine olduğu kadar soruşturmanın selameti adına da korunması gereken bir ilke. Delillerin karartılmasını, tanıkların etkilenmesini, dosyanın kamuoyu baskısıyla yönlendirilmesini engellemeyi amaçlıyor. Ancak işin bir de diğer yüzü var. Yürütülen soruşturmanın tutuklamalara varan genişliği düşünüldüğünde, kamuoyunun ne olduğunu bilme talebi de kendiliğinden büyüyor. Kaynaklara yansıyan bilgilere göre bu soruşturma kapsamında tutuklananların sayısı 85'e ulaşmış durumda. Bu ölçekte bir dosyada, insanların "ne oluyor" diye sorması en doğal tepki.

Asıl mesele, bu iki meşru talebin nasıl dengeleneceği. Bir yanda soruşturmanın sağlıklı yürümesi için gereken gizlilik, diğer yanda kamuoyunun bilgi hakkı. Bu dengeyi kurmak yargının ve medyanın ortak sorumluluğu. Ne var ki Türkiye'de bu denge çoğu zaman sağlıklı kurulmuyor. Soruşturmalar ya tamamen kapalı kapılar ardında yürüyor, kamuoyu aylarca karanlıkta kalıyor; ya da dosyanın parçaları sosyal medyada dolaşıma giriyor, yargılama daha başlamadan kamuoyu mahkemeleri kuruluyor. İki uç arasında savruluyoruz.

Sızıntıların kaynağı da ayrı bir tartışma konusu. Gizli belgeler nasıl oluyor da sosyal medyaya düşüyor? Bu belgeler yalnızca soruşturmayı yürütenlerin elindeyse, dışarı çıkması birilerinin kasıtlı eylemiyle mümkün olur. Bu da akla ister istemez şu soruyu getiriyor: Bu sızıntılar soruşturmanın seyrini etkilemek, belirli bir algı yaratmak ya da dosyayı kamuoyu önünde yıpratmak için mi yapılıyor? Başsavcılığın "resen" soruşturma başlatması, bu ihtimali ciddiye aldığını gösteriyor. Zira resen soruşturma, şikâyete bağlı olmadan harekete geçmek anlamına gelir; yani yargı, bu işin peşini bırakmaya niyetli değil.

Öte yandan bir noktanın altını çizmek gerekiyor: Belge paylaşanların hepsini aynı kefeye koymamak lazım. Kimi paylaşımlar kötü niyetli olabilir, kimi paylaşımlar ise gazetecilik faaliyeti kapsamında değerlendirilebilir. Kamu yararı taşıyan bir bilginin yayımlanması ile dedikodu amaçlı bir belgenin dolaşıma sokulması aynı şey değil. Hukuk da bu ayrımı gözetmek zorunda. Basına yansıyan bilgilere göre başsavcılık, "paylaşımları yapan ve yayan" dijital mecralara dönük bir süreç başlattığını bildirdi. Buradaki "yayan" ifadesi, paylaşan ile yeniden dolaşıma sokan arasındaki farkı da gündeme getiriyor. Bir belgeyi ilk kez yayımlayanla, onu alıntılayan aynı sorumluluğa sahip mi? Bu soru, önümüzdeki günlerde yargının vereceği kararlarla netleşecek.

Dikkat çeken bir başka ayrıntı, soruşturmanın iletişiminin nasıl yapıldığı. Başsavcılık, kamuoyuna yazılı bir açıklamayla duyuru yaptı ve gizliliğin ihlal edilmesinin TCK 285 kapsamında değerlendirileceğini hatırlattı. Bu tür açıklamalar hem caydırıcılık hem de kamuoyunu bilgilendirme işlevi taşır. Ancak aynı zamanda bir mesaj da verir: Dosya üzerindeki bilgi akışı sıkı denetim altında olacak. Bu, soruşturmaya güven açısından olumlu; fakat basın özgürlüğü açısından dikkatle izlenmesi gereken bir süreç. Çünkü "gizlilik" kavramı, bazen kamu yararına olan haberciliği de baskılamak için kullanılabiliyor. Bu riski görmezden gelmek, yargının kendi meşruiyetine zarar verir.

Fon soruşturması, ekonomik boyutuyla da kritik. Finansal piyasalara dair bir dosyanın kamuoyu önünde tartışılması, piyasa aktörlerini doğrudan etkiler. Yanlış ya da bağlamından koparılmış bir belge, yatırımcı davranışını çarpıtabilir, haksız kazanç ya da kayıp yaratabilir. Bu yüzden soruşturmanın gizliliği sadece adli bir mesele değil, aynı zamanda ekonomik bir gereklilik. Ancak bu gereklilik, kamuoyunun bilgi hakkını tümden askıya almak anlamına gelmemeli. Doğru denge, soruşturmanın esasını tehlikeye atmadan, sürecin şeffaf biçimde yürütüldüğüne dair güveni tesis etmekten geçiyor.

Burada asıl sınav, yargının kendisinde. Eğer soruşturma hızlı, adil ve öngörülebilir biçimde ilerlerse, kamuoyunun sızıntılara olan iştahı da azalır. İnsanlar bir dosyanın sonuçlanacağına inanırsa, dedikodu kanallarına yönelmez. Sorun, yargı süreçlerinin uzaması ve belirsizliğin kalıcı hale gelmesiyle başlıyor. O zaman boşluğu sızıntılar dolduruyor. Yani gizlilik ihlalinin en büyük besleyicisi, çoğu zaman soruşturmanın kendisinin yarattığı belirsizlik oluyor.

Bir diğer boyut, dijital mecraların sorumluluğu. Sosyal medya platformları, "gizli" ibareli belgelerin hızla yayıldığı alanlar. Bu platformların içerik denetimi konusundaki tutumu, sızıntıların yayılma hızını doğrudan etkiliyor. Ancak denetim adı altında yapılan müdahalelerin de keyfî olmaması, hukuki bir çerçeveye oturması gerekiyor. Aksi halde bir yandan gizlilik ihlaliyle mücadele ederken, diğer yandan ifade özgürlüğünü zedeleyen bir pratiğe kapı aralanabilir.

Başsavcılığın adımı, hukuki açıdan yerinde bir refleks. Soruşturmanın gizliliği ihlal edilirse, bunun bir karşılığı olmalı. Ama bu refleksin, kamuoyunun bilgi hakkını ve basının haber verme özgürlüğünü tümden budayan bir araca dönüşmemesi gerekiyor. İnce çizgi burada. Yargı, sızıntının kaynağını mı arıyor, yoksa bilgiyi yayımlayanı mı cezalandırıyor? Bu ayrım, sürecin meşruiyetini belirleyecek. Eğer asıl hedef, dosyanın içeriğini değil, dosyanın gizliliğini korumaksa, o zaman soruşturmanın kendi içindeki bilgi akışını da denetlemek gerekir. Zira belge dışarı sızmışsa, önce içeride bir kapı açık kalmış demektir.

Türkiye'nin yargı pratiğinde soruşturma gizliliği sık sık tartışma konusu oluyor. Kimi zaman savcılar dosya hakkında basına bilgi veriyor, kimi zaman belgeler sosyal medyada dolaşıyor, kimi zaman da yargı, kamuoyunu hiç bilgilendirmiyor. Bu tutarsızlık, hem yargıya duyulan güveni hem de kamuoyunun doğru bilgiye erişimini zedeliyor. Fon soruşturması özelinde yaşananlar, bu genel sorunun bir yansıması aslında. Bir yanda gizlilik ilkesi, diğer yanda kamuoyunun merakı; ortada ise sızıntıların gölgesinde ilerleyen bir dosya.

Önemli olan, bu dosyanın sonunda gerçeğin ortaya çıkması. Soruşturmanın kapsamı, ilgili kurumların niteliği ve tutuklama sayısı düşünüldüğünde, bu dava Türkiye'nin ekonomik ve hukuki hafızasında yer edecek. Bu yüzden sürecin hem gizliliğinin korunması hem de kamuoyunun bilgilendirilmesi büyük önem taşıyor. Sızıntılarla değil, sağlam delillerle ve şeffaf bir yargılama süreciyle ilerleyen bir dosya, herkesin kazandığı bir sonuç üretir. Aksi halde ne soruşturma sağlıklı yürür, ne de kamuoyu tatmin olur. Gizlilik de bilgi hakkı da aynı anda korunabilir; yeter ki yargı, bu dengeyi kurma iradesini göstersin.