Sincar'da Mutabakat Var, Takvim Belirsiz

Bir devletin topraklarında "devlet otoritesinin bütünüyle tesisi" ifadesi, kulağa güçlü gelen ama içi doldurulmadıkça havada kalan bir söz. Türkiye ve Irak'ın 8 Kasım'da yayımladığı ortak açıklama, Sincar ve Başika-Zilikan başlıklarında önemli bir eşiğin aşıldığını gösteriyor. Ama eşiğin aşılması, kapının ardındakinin ne olduğunu tek başına anlatmıyor. Kamuoyuna duyurulan metin, niyet beyanı ile uygulama arasındaki mesafeyi kapatmak için gereken ayrıntıların çoğunu dışarıda bırakıyor.

Ortak açıklamanın çerçevesi, 23 Eylül 2026'da iki ülke liderlerinin vardığı mutabakata dayanıyor. Bu tarih, bugünkü açıklamanın bir "yeni karar" değil, daha önce verilmiş bir sözün teyidi olduğunu ortaya koyuyor. Metnin birinci maddesi, Irak makamlarının Sincar'da devlet otoritesini bütünüyle tesis etme ve PKK unsurlarının varlığına son verme yönünde "bugüne kadar attığı takdire şayan adımların sürdürülmesi" konusunda ortak iradenin teyit edildiğini bildiriyor. Buradaki dil dikkat çekici: "takdire şayan adımlar" ifadesi, geçmiş performansı öven bir ton taşıyor. Oysa aynı cümle, bu adımların hangi ölçütlere göre değerlendirildiğine dair hiçbir gösterge sunmuyor.

İkinci madde Türkiye'nin taahhüdünü içeriyor: Başika-Zilikan yerleşkesinin Irak Federal Hükümeti'ne "kademeli olarak devrine yönelik üzerine düşen adımları atmaya başlayacağı" beyan ediliyor. "Kademeli" kelimesi, burada anahtar. Kademeli devir, takvim ister. Kaç aşama olacağı, her aşamanın hangi koşula bağlandığı, devrin tamamlanmasının hangi tarihe işaret ettiği metinde yer almıyor. Bir taahhüdün denetlenebilir olması için ölçülebilir olması gerekir; ölçüsü belirtilmeyen bir taahhüt ise siyasi olarak anlamlı, hukuken zayıf kalır.

Üçüncü madde, sürecin nasıl izleneceğine dair bir mekanizma kuruyor: Ortak Güvenlik Koordinasyon Komitesi'nin faaliyete geçirilmesi. Metin, bu komitenin "daha önce mutabık kalındığı üzere" hayata geçirileceğini belirtiyor. Yani komite fikri yeni değil; bugün açıklanan, daha önce kararlaştırılmış bir yapının nihayet işletilmeye başlanması. Komitenin kimlerden oluşacağı, ne sıklıkla toplanacağı, raporlarının kamuya açık olup olmayacağı ve ihlal durumunda hangi yaptırımları devreye alacağı ise açıklamanın kapsamı dışında. Oysa "müştereken teyit ve denetleme" işlevi üstlenecek bir organın etkili olabilmesi, tam da bu ayrıntılara bağlı.

Bütün bu belirsizliklere rağmen açıklamanın siyasi ağırlığını küçümsememek gerekir. Türkiye'nin, Irak merkezi hükümetiyle birlikte, Sincar'da PKK varlığının sona erdirilmesi hedefini yazılı bir metne taşıması ve bir yerleşkenin devrini taahhüt etmesi, ilişkilerin seyrinde bir dönüm noktası. Açıklamanın iki başkentin ortak iradesini yansıtması, özellikle sınır ötesi güvenlik meselelerinde nadir görülen bir durum. Bu, diplomatik açıdan kayda değer.

Ancak kayda değer olmakla denetlenebilir olmak aynı şey değil. Açıklamanın dili, daha çok bir niyet protokolünü andırıyor. "Adımları atmaya başlayacağını beyan etmektedir" ifadesi, bir eylem takvimi değil, bir başlangıç iradesi ortaya koyuyor. Niyet ile sonuç arasındaki boşluğu doldurmak, siyasetin değil kurumların işi. Bu noktada Meclis'e ciddi bir görev düşüyor. Hükümetin dış politika ve güvenlik alanındaki taahhütleri, yürütmenin tek başına yönettiği bir alan gibi görülmemeli. Mutabakatın uygulanma aşamaları, Meclis'in ilgili komisyonlarında düzenli olarak ele alınmalı; devrin hangi aşamada olduğu, komitenin ne yaptığı, sahada neyin değiştiği sorulmalı.

Hesap verebilirlik, yalnızca hükümetin kendi kendini denetlemesiyle sağlanmaz. Ortak Güvenlik Koordinasyon Komitesi gibi yapıların şeffaflığı da aynı ölçüde önemli. Eğer bu komite kapalı kapılar ardında çalışır, raporlarını kamuoyuyla paylaşmazsa, "müştereken teyit ve denetleme" ifadesi kâğıt üzerinde kalır. Sincar'da devlet otoritesinin tesisi, orada yaşayan insanların gündelik hayatında karşılık bulmadıkça anlamlı olmaz. Bu da ancak yerinde izleme, bağımsız gözlem ve şeffaf raporlamayla mümkün.

Bir başka dikkat noktası, açıklamanın taraflar arasındaki güven ilişkisini nasıl kurduğu. Metin, Irak makamlarının attığı adımları överek başlıyor, ardından Türkiye'nin devir taahhüdünü sıralıyor. Bu sıralama, bir tür karşılıklılık mantığına işaret ediyor: Irak sahada ilerlerse, Türkiye yerleşkeyi devredecek. Ancak bu karşılıklılığın ölçütleri metinde tanımlanmış değil. Hangi eşik aşıldığında devir hızlanacak, hangi gerileme durumunda süreç duracak? Bu soruların yanıtı olmadan, mutabakatın uygulanması tarafların iyi niyetine ve siyasi konjonktüre bağlı kalır.

Şeffaflık eksikliği, sadece denetim meselesi değil, aynı zamanda meşruiyet meselesi. Sincar gibi çok katmanlı bir bölgede atılan adımlar, yalnızca iki başkentin değil, bölge halkının ve uluslararası toplumun da yakından izlediği bir alan. Açıklamanın bu aktörlere dair hiçbir unsur içermemesi, metnin kapsamını daraltıyor. Oysa kalıcı bir çözüm, yerel bileşenlerin sürece dahil edilmesini gerektirir.

Bugün elimizde doğrulanabilir olan şu: İki ülke, 23 Eylül mutabakatına atıfla ortak bir irade beyan etti; Türkiye, Başika-Zilikan yerleşkesinin kademeli devri için adım atmaya başlayacağını duyurdu; sürecin izlenmesi için Ortak Güvenlik Koordinasyon Komitesi faaliyete geçirilecek. Bunlar, resmi açıklamada yer alan somut unsurlar. Geri kalan her şey — takvim, ölçüt, yaptırım, şeffaflık — henüz ortada yok. Bu boşluğu doldurmak, mutabakatı bir niyet beyanından uygulanabilir bir programa dönüştürmenin ön koşulu.

Siyasetin işi vaat etmek, hukukun ve kurumların işi ise vaadin nasıl yerine getirildiğini ölçmek. Sincar mutabakatı, bu ikisini birbirinden ayırmadan ilerlerse, bir süre sonra aynı cümleleri tekrar konuşuyor olacağız. O yüzden bugün sorulması gereken soru, "anlaşıldı mı" değil, "nasıl denetlenecek" sorusudur. Bu sorunun yanıtı, açıklamanın satır aralarında değil, Meclis kürsüsünde ve kamuoyunun önünde aranmalı.