Mansur Yavaş'ın Mersin çıkarması ve hukuk tartışmasının perde arkası

Bir belediye başkanının gözaltına alınması, her şeyden önce bir hukuk meselesidir. Ama Türkiye'de belediye başkanlarının gözaltına alınması hiçbir zaman yalnızca hukuk meselesi olarak kalmaz. Mansur Yavaş'ın Mersin'e gidip Vahap Seçer'e destek vermesi de bu gerçeğin en son örneği. Yavaş, sadece bir meslektaşını ziyaret etmedi; aynı zamanda bir usul tartışmasını kamuoyunun gündemine taşıdı.

Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı'nın Mersin Büyükşehir Belediyesi'ne gitmesi, Seçer'in eşi Meral Seçer ile görüşmesi ve ardından basın karşısına geçmesi, sembolik olarak da önemli. Yerel yönetimler arasındaki dayanışma, son yıllarda giderek daha görünür hale geliyor. Bu dayanışmanın aileler düzeyine taşınmış olması ise sürecin ne kadar kişisel ve toplumsal bir boyut kazandığını gösteriyor. Yavaş'ın Meral Seçer'e geçmiş olsun dileklerini iletmesi, yaşanan süreç hakkında bilgi alması, siyasetin soğuk dilinin ötesinde bir tablo çiziyor.

Ama asıl mesele Yavaş'ın söylediklerinde. Yavaş, belediye başkanları ve kamu görevlileri hakkında yürütülen soruşturmalarda izlenmesi gereken usule dikkat çekiyor. Ona göre Seçer'in ifade vermesi için davet edilmesi yeterliydi. Sayıştay veya Mülkiye Müfettişleri tarafından bir usulsüzlük tespit edilmesi halinde sürecin savcılık üzerinden ilerlemesi gerektiğini belirtiyor. Burada dikkat çeken nokta, Yavaş'ın soruşturmanın kendisine değil, yöntemine itiraz ediyor olması.

“SUÇÜSTÜ HALİ OLMADIKÇA DAVET EDİLMELİ”

Bu sözler, Türkiye'de yargı süreçlerinin nasıl işlediğine dair uzun zamandır dile getirilen bir eleştirinin merkezinde duruyor. Gözaltı, ceza muhakemesinde bir koruma tedbiri. Amacı delil karartmayı önlemek, kaçma şüphesini ortadan kaldırmak. Ancak pratikte gözaltı, çoğu zaman bir cezalandırma aracı gibi algılanıyor. Özellikle kamuoyu önünde olan isimler söz konusu olduğunda, gözaltı kararı almak, kişiyi henüz yargılanmadan toplum önünde mahkûm etmek anlamına gelebiliyor. Yavaş'ın vurguladığı Anayasa ilkesi de tam olarak bunu hatırlatıyor: Yargılanmadan kimse suçlu ilan edilemez.

"Belediye başkanlarını veya bir kamu görevlisini soruşturma usulleri bellidir. Kendisine davet çıkartılır veya Mülkiye Müfettişi ya da Sayıştay bir husus tespit ederse savcılığa bildirir. Savcılık da ifadeye çağırır. Anayasa'ya göre yargılanmadan kimse suçlu ilan edilemez. Suçüstü hali olmadığı sürece bu şekilde gözaltına alınmayı hukuka uygun bulmuyorum."

Yavaş'ın geçmişte Ankara'da görev yapan bir büyükşehir belediye başkanının davet üzerine ifade verdiğini hatırlatması, aslında bir teamülün altını çiziyor. Türkiye'de belediye başkanları hakkında soruşturmalar yürütülürken, geçmişte örnekleri görülen bir uygulama vardı: Kişi ifadeye davet edilir, gelir, ifadesini verir, süreç işler. Bu teamülün bozulması, sadece bir kişiyi değil, tüm yerel yönetimleri ve dolayısıyla yerel demokrasiyi etkiliyor. Yavaş'ın "Hukukun herkes için aynı şekilde uygulanması gerektiği" vurgusu da bu yüzden önemli. Çünkü hukuk, sadece bazıları için işliyorsa, artık hukuk değildir.

“DOĞRUDAN TEMİN İDDİASI TUTUKLAMA GEREKTİRMEZ”

Soruşturmanın önemli başlıklarından biri doğrudan temin yoluyla yapılan alımlar. Yavaş, bu kapsamda ileri sürülen iddiaların niteliğine ilişkin değerlendirmelerde bulunuyor. Ona göre doğrudan temin sürecindeki usulsüzlük iddiaları "görevi kötüye kullanma" kapsamında değerlendirilebilir ve bu suç açısından tutuklama yasağı bulunuyor. Bu teknik bir hukuki tartışma gibi görünse de aslında çok şey anlatıyor.

"görevi kötüye kullanma"

Doğrudan temin, kamu alımlarında ihale usulüne göre daha esnek bir yöntem. Küçük ölçekli alımlar için kullanılması öngörülen bu yöntemin, bazen usulsüz şekilde genişletildiği iddiaları yıllardır dile getiriliyor. Ancak Yavaş'ın dikkat çektiği nokta şu: Doğrudan temindeki bir usulsüzlük iddiası, ihale kapsamına girmediği için yasal olarak "görevi kötüye kullanma" suçu kapsamında değerlendiriliyor. Ve bu suç, mevcut yasalar gereği tutuklama yasağına tabi. Yani Yavaş, soruşturmanın konusunu değil, uygulanan tedbirin hukuki dayanağını sorguluyor.

"Doğrudan teminde alım usulleri hatalı bile olsa, ihale kapsamına girmediği için yasal olarak 'görevi kötüye kullanma' suç sayılır. Bu suç da mevcut yasalar gereği tutuklama yasağı tabidir. Biz belediye başkanları olarak soruşturulmaktan kaçmıyoruz, ayrıcalık da istemiyoruz. Sadece usulüne uygun şekilde yargılanmak istiyoruz."

Bu noktada Yavaş'ın "Biz belediye başkanları olarak soruşturulmaktan kaçmıyoruz, ayrıcalık da istemiyoruz. Sadece usulüne uygun şekilde yargılanmak istiyoruz" sözleri, meselenin özünü ortaya koyuyor. Bu bir ayrıcalık talebi değil; aksine, herkese uygulanması gereken usulün kendilerine de uygulanması talebi. Yavaş ayrıca, milletvekilliği, Türkiye Belediyeler Birliği başkanlığı ve büyükşehir belediye başkanlığı yapmış bir kamu görevlisinin toplumsal konumunun ve kişiliğinin yargılama sürecinde dikkate alınması gerektiğini ifade ediyor.

“TBB VE BELEDİYELERİ ELE GEÇİRME İDDİASI”

Bu tespit, Türkiye'de yargı süreçlerinin nasıl algılandığına dair önemli bir gerçeği yansıtıyor. Bir kişinin toplumsal konumu, yargılama sürecinde ne kadar dikkate alınmalı? Bu, hukukçular arasında tartışmalı bir konu. Ancak pratikte, kamuoyu önünde olan bir kişinin gözaltına alınması, o kişinin itibarını geri dönüşü olmayan şekilde zedeleyebiliyor. Yavaş'ın bu vurgusu, sadece Seçer için değil, tüm kamu görevlileri için bir güvence talebi olarak okunabilir.

Basın mensuplarının, yürütülen yargı süreçlerinin Türkiye Belediyeler Birliği ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi'ni ele geçirme planının parçası olduğu yönündeki yorumları sorması, meselenin siyasi boyutunu gözler önüne seriyor. Yavaş ise bu değerlendirmeye temkinli yaklaşıyor.

"Türkiye Belediyeler Birliği'nde veya Mersin Büyükşehir Belediyesi'nde bunu gerektirecek ya da böyle bir yönetimi sağlamaya yetecek bir sayısal çoğunluk veya tablo bulunmamaktadır. Umuyorum ki süreç serbest bırakılma kararıyla sonuçlanır ve Vahap Başkanımız ailesine kavuşur."

Yavaş'ın bu açıklaması, iki açıdan önemli. Birincisi, Türkiye Belediyeler Birliği'nde veya Mersin Büyükşehir Belediyesi'nde böyle bir yönetim değişikliğini sağlayacak sayısal çoğunluğun bulunmadığını belirtiyor. Bu, iddiaların somut bir zemine oturmadığını gösteriyor. İkincisi, sürecin Seçer'in serbest bırakılmasıyla sonuçlanmasını umduğunu söylüyor. Bu da Yavaş'ın konuyu siyasi bir hesaplaşma değil, hukuki bir süreç olarak gördüğünü gösteriyor.

Öte yandan Mersin Büyükşehir Belediye Başkanı Vahap Seçer'in de aralarında bulunduğu 59 şüpheli, 1 Ekim'de başlatılan soruşturma kapsamında gözaltına alınmıştı. Şüphelilerin emniyetteki işlemleri tamamlandı ve 5 Ekim itibarıyla adliyeye sevk edildiler. Bu tablo, soruşturmanın genişliğini gösteriyor. Ancak genişlik, her zaman haklılık anlamına gelmiyor. Bir soruşturmanın kapsamı ne kadar geniş olursa olsun, her bir şüpheli için ayrı ayrı delil değerlendirmesi yapılması gerekiyor.

Türkiye'de yerel yönetimler, son yıllarda siyasetin en dinamik alanlarından biri haline geldi. Belediye başkanları, sadece kendi şehirlerinin değil, ülke siyasetinin de önemli aktörleri. Bu durum, onları hem daha görünür hem de daha hassas hale getiriyor. Gözaltı kararları, bu hassasiyeti daha da artırıyor. Çünkü bir belediye başkanının gözaltına alınması, sadece o kişiyi değil, o şehirde yaşayan milyonlarca insanı da etkiliyor. Seçimle iş başına gelmiş bir yöneticinin görevden uzaklaştırılması, o şehrin yönetiminde bir boşluk yaratıyor.

Mansur Yavaş'ın Mersin ziyareti, bu boşluğun nasıl doldurulacağına dair bir cevap değil belki ama bir dayanışma mesajı. Yerel yönetimlerin birbirine destek olması, demokrasinin yerelde güçlenmesi açısından önemli. Ancak asıl önemli olan, bu dayanışmanın hukuk zemininde kalması. Yavaş'ın açıklamaları da bu zeminde kalıyor. Soruşturmanın kendisine değil, usulüne itiraz ediyor. Bu, eleştirinin sınırlarını belirliyor.

Türkiye'de hukuk devleti tartışması, ne yazık ki her dönemde gündemde. Ancak bu tartışmanın somut örnekler üzerinden yürütülmesi, soyut ilkelerden daha etkili olabiliyor. Vahap Seçer'in gözaltına alınması ve Mansur Yavaş'ın buna tepkisi, bu somut örneklerden biri. Yavaş'ın söyledikleri, sadece bir belediye başkanının kişisel görüşü değil; aynı zamanda yerel yönetimlerin yargı süreçlerine bakışını yansıtıyor.

Sonuçta her şey usulde bitiyor. Maddi gerçeğe ulaşmak kadar, o gerçeğe hangi yollarla ulaşıldığı da önemli. Çünkü usul, sadece bir formalite değil; adaletin görünürlüğünün garantisi. Yavaş'ın "usulüne uygun şekilde yargılanmak istiyoruz" sözü, tam da bunu anlatıyor. Belki de bu yüzden, Mersin'de yaşananlar, sadece Mersin'i değil, tüm Türkiye'yi ilgilendiriyor.