Şehzâdeler güzîdesi

1543 sonbaharı, Kanuni Sultan Süleyman, uzunca yıllar imparatorluğun Orta Avrupa serhaddinin önemli kaleleri olacak Estergon ve İstolni-Belgrad kalelerini fethetmiş, büyük bir zafer havasıyla İstanbul’a dönmektedir. Muhtemelen Edirne’de konakladığı sırada bir ulak gelir. “Hayrola?” diye düşünmeye vakit bulamayan Süleyman, Saruhan Sancakbeyi olan oğlu Şehzade Sultan Mehmet’in fevt (ölüm) haberini alır. Büyük bir zaferi büyük bir yas izleyecektir.

Şehzade Mehmet’in hikâyesi genelde ağabeyi Şehzade Mustafa ve kardeşi Şehzade Bayezit’in trajedilerinin gerisinde kalır. Zira içinde pek bir entrika barındırdığı söylenemez. Bahtsız şehzade yirmi iki yaşındayken çiçek hastalığına yakalanmış, bu hastalık pek çokları gibi onu da telef etmiştir. Ancak yine de sonraki olayların aydınlatılması ve Sultan Süleyman’ın hayatının gerileme döneminin başlangıcı sayılabilmesi bakımından önem arz eder.

Sultan Süleyman 1520 senesinde, yirmi altı yaşında tahta çıkar. Bu sırada hayatta olan üç oğlu bulunmaktadır ve bunların ikisi, ertesi sene saraya uğrayan bir salgın hastalıkta vefat ederler. Geriye sadece altı yaşındaki Şehzade Mustafa kalmıştır. Aynı sene müstakbel hasekisi Hürrem, ona bir şehzade doğurur. Belgrad seferinden dönen Süleyman, yas bulutlarının ardından bir güneş gibi doğan oğluna Mehmet adını verir.

Bu ismi seçmesi bile manidardır. Zira kendisi, büyük ceddi Sultan İkinci Mehmet’in kuşatıp da alamadığı Belgrad’ı taze fethetmiştir ve ertesi sene Fatih’in fethedemediği bir diğer hedef olan Rodos üzerine yelken açacaktır. Hayranı olduğu ceddinin ismini oğluna vererek, belki de hanedanın istikbalini onda gördüğünü daha ilk andan ilan etmiştir.

Şehzadelerin sancağa çıkarılması geleneği o yıllarda hâlen faaldir ve genelde on beş veya on altı yaşlarında gerçekleşir. Şehzade Mustafa da on yedi yaşındayken ‘veliaht sancağı’ sayılan Manisa’ya gönderilmiştir. Oysa Mehmet yirmi yaşına kadar, belki de kasten bekletilir. Zira 1541’de Mustafa Manisa sancağından alınarak yerine Mehmet tayin edilecektir. Süleyman böylelikle gönlündeki taht namzetini cümle âleme ilan etmiş olur.

Ancak kaderin başka planları vardır. Şehzade Mehmet iki sene sonra çiçek hastalığına kurban gider. Padişahın bu acı haberi büyük bir zaferin ardından adeta göklerden "Kibirlenmeyesin!" mesajı olarak aldığını düşünmüş olması, o devrin düşünce sistemi de göz önüne alınırsa, tahmin edilebilir. Büyük bir hüzne gark olan zât-ı şâhâne, oğlunun sandukasının üstüne taht kondurarak onu varisi olarak gördüğünü vefatından sonra bile birilerinin, özellikle de Şehzade Mustafa’nın gözüne sokmak istemektedir sanki.

Mehmet’in kabrinin üzerinde bugün hâlâ ayakta olan, Mimar Sinan’ın “çıraklık eseri” Şehzade Camii yükselir. Bu muhit ilerleyen senelerde İstanbul’un tiyatro ve gösteri sanatları merkezi olan Direklerarası’na ev sahipliği yapacaktır. Mamafih bu elbette başka bir yazının konusudur.

Bu vefat Kanuni’nin kırk altı senelik (1520-1566) saltanatının tam ortasına tekabül eder ki, bunu her bakımdan bir kırılma noktası olarak düşünebiliriz. Artık yaşlanmaya başlayan padişahın seferlere çıkma sıklığı azalır. Kendine rakip bir biraderi olmadığı için babasının aksine tahta büyük bir sulh havası içinde çıkmıştır. Oysa saltanatının ikinci yarısında önce Mustafa, sonra Bayezit’le yaşayacağı taht mücadelesi sonunda iki oğlunun, altı da torununun katline ferman verecek; şenliklerle ve zaferlerle başlayan saltanatı kendi kanına bulanmış bir şekilde noktalanacaktır.

Kaynaklar ve tavsiyeler

- Danışmend, İsmail Hami. İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi II. Cilt: M. 1513–1573, H. 919–981. İstanbul: Türkiye Yayınevi, 1971.

- Emecen, Feridun M. Osmanlı İmparatorluğu’nun Kuruluş ve Yükseliş Tarihi (1300–1600). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2015.

- Emecen, Feridun. “Süleyman I.” TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2010. Erişim 22 Kasım 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/suleyman-i#1

- Orman, İsmail. “Şehzade Külliyesi.” TDV İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2010. Erişim 22 Kasım 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/sehzade-kulliyesi