Ağustos Böceği ve Karınca

Ağustos böceği ve Karınca hikayesini neredeyse herkes bilir. Kökenleri Ezop’a dayanan bu masalı ilk kez merhum Erol Günaydın’ın sesinden La Fontaine kasetinde dinlemiştim. Bu kıssada bütün yaz aylak aylak dolanan, sazını çalan ağustos böceği karıncanın çalışmasıyla alay eder. Kış gelince aç açıkta kalır ve karıncadan yardım istediğinde her koyun gibi her böceğin de kendi bacağından asılacağını hatırlatan vicdansız karınca ona, “Madem bütün yaz saz çaldınız, şimdi de oynayın biraz” diyerek sizli bizliliğini de bozmadan onu kapı dışarı eder.

Elbette okulda da bu masalın resimli kitapları bizlere okutarak ‘çalışmanın önemi’ vurgulanmış, aylaklığın ne derece kötü ve affedilmez bir günah olduğu vurgulanmıştı. Hocamız bir de sonunda ‘hayvanlar aslında konuşmaz’ diyerek masallar aleminin büyüsünü bize güzelce zehir etmiş olsa gerek.

Zaman ilerledi ve 9-10 yaşlarındayken hikâyenin 1934 yapımı Disney versiyonunu izleme şansına eriştim. Burada masal, müteveffa Walt Disney’in dokunuşuyla olsa gerek, biraz modifiye edilmişti. İlk iki perde yine aynıydı. Ağustos böceği bütün kış -bu sefer kemanını- çalar. Hatta küçük bir karıncayı da yoldan çıkarmaya çalışır. Derken kraliçe karınca gelir ve ona “bakalım kışın da böyle çalabilecek misin” dediğinde ağustos böceği cevaben, “daha kışa çok var” der. Elbette bu hikâyede de kış gelir ve karıncalar yuvalarına giderler, ağustos böceği bir kurumuş yaprak bile bulamayadurarak karıncaların hanına sığınır. Kraliçe ona “aramızda sadece çalışanlar kalabilir, işte kemanın” diyerek kemanını verir. Ağustos böceği reddedildiğini sanarak gitmeye yeltenirken ona “çal hadi” der. Yani ağustos böceği, karınca yuvasının kadrolu kemancısı olarak işe alınmış olur.

Burada iki hikâye kadar iki mentalite arasındaki temel bir farkı görürüz. Bir tarafta çalışmak, sadece yemeğini elde etmekle özdeşleştirilmiştir. Yani bir ağustos böceğinin sanatına değer vermek beyhudedir. Neticede o boş iş yapmaktadır. Disney versiyonunda ise, ağustos böceği gibilerin de iş bulabilecekleri bir kapitalist ütopya tahayyül edilir. Tabii bu tercihte yaratıcı zihin Walt Disney’in benzer bir boş işten -konuşan bir fare ve arkadaşlarının çizgi hikayelerinden- servet kazanmış bir vizyoner olmasının etkisi olabilir.