Mezardan Çıkan Antimon ve Bir Raporun Açık Kalan Kapıları

Bir ölümün üzerinden on dört yıl geçtikten sonra mezarın açılması, tek başına hukuk devletinin kendini sorgulamasıdır. Kaşif Kozinoğlu'nun 12 Kasım 2011'de Silivri Ceza İnfaz Kurumunda fenalaşarak hayatını kaybetmesi, o günden bu yana kamuoyunun zihninde kapanmamış bir parantez olarak duruyor. Şimdi Silivri Cumhuriyet Başsavcılığının, ölüm nedenine ilişkin Adli Tıp Kurumu raporuna itiraz etmesi, bu parantezin kapanmadığını gösteriyor. Basına yansıyan bilgilere göre savcılık, rapordaki iki temel boşluğa işaret ediyor: numunelerde tespit edilen antimon maddesinin referans kaynaklarının tek tek açıklanması ve ölümün kalp rahatsızlığı sonucu gerçekleştiği kanaatinin hangi bulgulara dayandırıldığının ortaya konması.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, savcılığın itirazının bir "komplo iddiası" değil, bir "gerekçe talebi" olması. Adli tıp raporlarının ağırlığı, yalnızca vardıkları sonuçtan değil, o sonuca hangi zincirleme akıl yürütmeyle ulaştıklarının denetlenebilirliğinden gelir. Bir raporda "zehirlenmeye bağlı ölüme yol açtığına dair kesin tıbbi bulguya rastlanmadığı" ifadesi yer alıyorsa, aynı raporda bir ağır metalin adının geçmesi, hukuken bir çelişki değil; ama tıbben açıklanması gereken bir eşiktir. Savcılığın antimon konusundaki ısrarı, tam da bu eşiğin aydınlatılmasına yönelik görünüyor.

Konunun uzmanlık boyutu, dış politika ve güvenlik yazınında sıkça gözden kaçan bir ayrımı hatırlatıyor: bir iddianın doğruluğu ile bir soruşturmanın usulü, aynı şey değildir. Kamuoyu tartışmalarında çoğu zaman bu ikisi birbirine karışır; oysa hukuk, ikincisi üzerinden işler. Başsavcılığın rapora itirazı, "acaba zehirlendi mi" sorusunun cevabını vermiyor; o sorunun cevaplanabilmesi için gereken metodolojik zemini talep ediyor. Mezardan alınan doku ve toprak örneklerinde ağır metallerin görülmesi, tek başına bir zehirlenme tablosu kurmaya yetmez; çünkü bu tür maddelerin toprakta ve çürüme süreçlerinde bulunabilmesi, adli tıbbın en teknik tartışma alanlarından biridir. Referans kaynaklarının istenmesi, işte bu teknik tartışmanın şeffaf biçimde yürütülmesi talebidir.

Öte yandan savcılığın soruşturmanın kapsamını genişleterek Kozinoğlu'nun cezaevinde fenalaşmadan önce tükettiği tüm gıdaların ve besin maddelerinin detaylı laboratuvar incelemesine tabi tutulmasını istemesi, dosyanın seyrini değiştirebilecek bir adım. Zira bir ölümün nedeni, yalnızca bedende değil, o bedene giren her şeyde aranır. Gıda örneklerinin incelenmesi, eğer geçmişe dönük bir iz bulunabilirse, on dört yıllık bir gecikmenin telafisine dönüşebilir. Basına yansıyan bir ayrıntı daha var: Başsavcılığın, Adli Tıp Kurumu Genel Kurulundan yeni bir rapor hazırlanmasını istediği belirtiliyor. Bu talep, mevcut raporun "yanlış" olduğu anlamına gelmez; ancak üst kurul incelemesinin devreye girmesi, dosyanın artık ilk derece bir değerlendirmeyle kapanmayacağını gösterir.

Bu noktada tarihsel bağlamı ölçülü kullanmak gerekiyor. Türkiye'de cezaevinde yaşanan ve kamuoyunda tartışma yaratan ölümler, yalnızca adli tıp değil, aynı zamanda kurumsal güven meselesi olarak da okunagelmiştir. Bu tür dosyalarda en çok zarar gören şey, çoğu zaman hukukun kendisi değil, hukuka duyulan inançtır. Bir soruşturmanın on dört yıl sonra mezar açma noktasına gelmesi, ilk günlerde yapılması gereken bazı incelemelerin ya yapılmadığını ya da yeterince kayıt altına alınmadığını düşündürüyor. Bu, tek bir kuruma yönelik bir suçlama değil; ama kurumsal hafızanın ne kadar dayanıklı olduğuna dair bir sorudur. Şimdi savcılığın yaptığı şey, bu hafızayı yeniden kurmaya çalışmak.

Dış politika ve güvenlik perspektifinden bakıldığında, dosyanın bir başka boyutu daha var. Eski bir MİT mensubunun cezaevinde hayatını kaybetmesi, istihbarat camiasında ve müttefik ilişkilerde zaman zaman konuşulan, ama resmi kanallarda pek yer bulmayan bir başlık olagelmiştir. Bu tür davaların uzun süre açık kalması, Türkiye'nin yargı bağımsızlığı ve hesap verebilirlik görüntüsü açısından da dikkatle izlenir. Uluslararası insan hakları mekanizmaları, cezaevi ölümlerinde etkili soruşturma yükümlülüğünü, devletin negatif değil pozitif bir yükümlülüğü olarak tanımlar. Yani devlet, ölümün doğal nedenlerle mi yoksa başka bir şekilde mi gerçekleştiğini ortaya koymakla yükümlüdür. Savcılığın antimon ve gıda incelemesi talepleri, bu pozitif yükümlülüğün somut bir yansıması olarak okunabilir.

Burada bir senaryo analizi yapmakta yarar var. Birinci senaryo: Yeni rapor, mevcut bulguları teyit eder ve ölümün kalp rahatsızlığı kaynaklı olduğunu daha ayrıntılı gerekçelerle ortaya koyar. Bu durumda bile dosyanın kamuoyu nezdinde kapanması kolay olmayacaktır; çünkü güven açığı, teknik bir raporla tek başına kapanmaz. İkinci senaryo: Antimon ve gıda incelemeleri, önceki raporda yer almayan yeni bir tabloya işaret eder. Bu, soruşturmanın ceza hukuku boyutunu yeniden açar ve dosyayı çok daha geniş bir tartışmanın merkezine taşır. Üçüncü senaryo: İncelemeler yeni bir sonuç üretmez, ancak süreç şeffaf biçimde yürütüldüğü için hukuki olarak tatmin edici bir zemin oluşur. Bu üçüncü ihtimal, kamuoyu açısından en az heyecan verici olanıdır; ama hukuk devleti açısından belki de en değerlisidir.

Bu senaryoların hiçbiri, şu anda elimizdeki bilgilerle kesinleşmiş değil. Basına yansıyan bilgilere göre soruşturma çok yönlü olarak sürdürülüyor ve yeni raporun hazırlanması bekleniyor. Bu noktada yapılması gereken, iddiaları hızla sonuçlandırmak değil; sürecin kendisini ciddiye almaktır. Bir ölümün üzerinden on dört yıl geçmesi, ne kadar geç kalındığının göstergesi olabilir; ama aynı zamanda bir dosyanın hiç kapanmadığının da kanıtıdır. Hukukta bazen en önemli şey, dosyanın açık kalmasıdır; çünkü açık kalan dosya, sorumluluğun henüz dağıtılmadığı anlamına gelir.

Kozinoğlu dosyasının bundan sonraki seyri, yalnızca bir ailenin değil, bir ülkenin adli tıp pratiğine ve cezaevi güvenliğine dair kurumsal özgüvenini de ilgilendiriyor. Antimonun referans kaynaklarından, cezaevinde tüketilen gıdalara uzanan bu teknik zincir, aslında çok basit bir ilkeye dayanıyor: Bir devlet, kendi gözetimindeki bir insanın ölümünü, "olabilir" ile "oldu" arasındaki farkı açıklayarak aydınlatmak zorundadır. Bu fark kapanmadığı sürece, mezarın açılması bir sembol olarak kalır; kapanırsa, hukuk adına gerçek bir adım atılmış olur.

Bu yazının yazıldığı saatlerde yeni raporun içeriği henüz bilinmiyor. Ama bilinen bir şey var: Savcılığın itirazı, dosyayı bir "gizem" olmaktan çıkarıp bir "usul" meselesine dönüştürdü. Türkiye'de uzun süre tartışılan davalarda en çok ihtiyaç duyulan şey de tam olarak bu: gizem yerine usul, spekülasyon yerine gerekçe. Antimonun toprakta mı yoksa bedende mi olduğu sorusuna verilecek cevap, belki de on dört yıllık tartışmanın en kritik eşiği olacak. Ve o eşiğin aydınlatılması, yalnızca Kozinoğlu'nun hatırasına değil, hukukun kendi itibarına da borçlu olduğumuz bir yükümlülük.