Fon Tasfiyesinde Süre Uzarken Ne Değişiyor?

Bir ülkede tasarruf sahibinin en temel güvencesi, parasını emanet ettiği kurumların öngörülebilir kurallarla yönetildiğine duyduğu inançtır. Bu inanç sarsıldığında ortaya çıkan tablo yalnızca birkaç fonun ya da birkaç şirketin sorunu olarak kalmaz; piyasanın bütününe yayılan bir tedirginliğe dönüşür. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen “fon soruşturması” kapsamında piyasalardaki belirsizlik sürerken, Sermaye Piyasası Kurulu'nun tasfiye sürecindeki yatırım fonlarına ilişkin yeni kararı tam da bu zeminde okunmayı hak ediyor.

SPK, tasfiye kapsamına alınan 131 yatırım fonu için daha önce 3 ay olarak belirlenen azami tasfiye süresini 6 aya çıkardı. Kurulun yeni düzenlemesinde, tasfiyeye konu fonların portföy yapıları ile piyasa koşulları dikkate alındı. Böylece 17 Eylül'de belirlenen azami 3 aylık tasfiye süresi, yapılan değişiklikle 6 aya yükseltilmiş oldu.

Buradaki ayrıntı, ilk bakışta göründüğünden daha önemli. Tasfiye, bir fonun kapatılması demek; içindeki varlıkların satılıp nakde çevrilmesi ve birikim sahiplerine geri ödenmesi anlamına geliyor. Bu işlem, sakin piyasa koşullarında bile sabır isteyen bir süreçtir. Varlıkların alıcısı hazır değilse, fiyatlar dalgalıysa ya da satış acele edilirse elde edilecek tutar, olması gerekenden düşük kalabilir. Süreyi uzatmak, bu anlamda bir gevşetme değil; tam tersine, tasfiyenin daha sağlıklı yürütülebilmesi için alan açma tercihi gibi görünüyor. Nitekim kararın gerekçesinde portföy yapılarının ve piyasa koşullarının dikkate alındığının belirtilmesi de bu yöne işaret ediyor.

Ancak madalyonun bir de diğer yüzü var. Sürenin üç aydan altı aya çıkarılması, sürecin daha uzun bir belirsizlik dönemine yayılması anlamına da geliyor. Birikimi söz konusu fonlarda bulunan yurttaşlar için soru şu: Param ne zaman elime geçecek ve ne kadarını geri alacağım? Bu sorunun net bir yanıtı olmadan geçirilen her ek gün, hanelerin bütçe planlamasını zorlaştırıyor. Kurumlar için teknik bir takvim ayarı olan bu karar, tasarruf sahibi açısından doğrudan bir nakit akışı meselesi.

Hatırlatmak gerekir ki Sermaye Piyasası Kurulu, 17 Eylül'de 7 portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiye işlemlerinin yürütülmesi için Türkiye İş Bankası ve Ziraat Bankası'nı yetkilendirmişti. İlk düzenleme kapsamında tasfiye işlemlerinin en geç 3 ay içerisinde tamamlanması öngörülüyordu. Son kararla birlikte söz konusu işlemler için belirlenen azami süre 6 aya çıkarıldı. Yani yetkilendirilen bankaların önündeki takvim de bu değişiklikle birlikte yeniden şekillendi.

Meselenin soruşturma boyutu ise ayrı bir başlık. Fon soruşturması kapsamında Tera Yatırım Yönetim Kurulu üyeleri Bülent Uygun ile Abdulkadir Özkan hakkında gözaltı işlemi uygulandı. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen, fon piyasası paylarına ilişkin soruşturma çerçevesinde gerçekleştirilen işlemlerde iki isim de gözaltına alındı. Soruşturma kapsamında şüphelilere yönelik işlemlerin sürdüğü öğrenildi. Burada altını çizmek gereken hukuki bir incelik var: Gözaltı bir tedbirdir, mahkûmiyet değildir. Soruşturma süreci devam ediyor ve isnatların yargı önünde netleşmesi gerekiyor. Kamuoyunun sağlıklı bilgilenmesi, bu ayrımın korunmasına bağlı.

Yine de piyasa psikolojisi bu tür ayrımlara her zaman aynı soğukkanlılıkla yaklaşmaz. Bir soruşturmanın varlığı, yatırımcının zihninde "başka yerlerde de benzer bir sorun var mı" sorusunu tetikler. Bu sorunun cevabı, kurumların şeffaflığı ve iletişiminin açıklığıyla verilir. Tasfiye sürecinin uzatılması kararının gerekçesinin yalnızca teknik değil, aynı zamanda güven odaklı bir dille anlatılması bu yüzden kıymetli olur.

Öte yandan bu gelişmeler, tasarruf sahibinin kendi risk haritasını yeniden gözden geçirmesi için de bir vesile. Bir fona yatırım yaparken yalnızca geçmiş getiriye bakmak, o fonun varlık yapısını, yönetim şirketini ve karar mekanizmalarını sorgulamadan hareket etmek, iyi günde sorun çıkarmasa da kötü günde maliyeti ağır olan bir alışkanlık. Getiri kadar, o getirinin hangi kurumsal çerçevede üretildiği de önemli.

Kamu politikaları açısından bakıldığında ise asıl sınav, süreç sonunda ortaya çıkacak tablo olacak. Tasfiye edilen fonlardaki birikimler ne ölçüde korunacak, yatırımcıya dönüş ne kadar hızlı ve eksiksiz olacak, benzer durumların tekrarlanmaması için düzenleyici çerçevede hangi adımlar atılacak? Bu soruların yanıtları, bugünkü belirsizliğin yarına bırakacağı mirası belirleyecek. Sermaye piyasalarının derinleşmesi, ancak küçük tasarruf sahibinin kendini güvende hissettiği bir ortamda mümkün. 131 fonun tasfiyesinin altı aya yayılması, teknik bir takvim kararı olarak görülebilir; ama aslında bu karar, piyasaya duyulan güvenin nasıl onarılacağı sorusunun tam ortasında duruyor.