25 yılın ardından dev Mars görevi: Avrupa’nın Rosalind Franklin aracı 2028’de fırlatılıyor!

Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Mars’a göndermeyi planladığı yüzey aracı Rosalind Franklin, uzun süredir yaşanan ertelemelerin ve değişen uluslararası iş birliklerinin ardından yeniden planlanan bir fırlatma takvimine kavuştu. NASA tarafından yapılan yeni açıklamaya göre görev, SpaceX’e ait Falcon Heavy roketiyle 2028 yılının son dönemlerinde ABD’deki Kennedy Uzay Merkezi’nden uzaya gönderilecek.

Bu gelişme, yıllardır süren belirsizlik sürecinde görev için en net adım olarak değerlendiriliyor.

Çeyrek Asrı Aşan Mars Programı Süreci

Rosalind Franklin projesinin temelleri, NASA’nın 1997’de Mars’a ilk yüzey aracını indirmesinin ardından ESA’nın bağımsız bir Mars keşif aracı geliştirme fikrine dayanıyor. Başlangıçta Aurora programı kapsamında şekillenen proje, 2000’li yılların başında 2009’da fırlatılması hedeflenen bir görev olarak planlanmıştı.

İlk tasarımlarda aracın Rusya’nın Soyuz roketiyle Mars’a gönderilmesi öngörülüyordu. Ancak proje zamanla hem teknik hem finansal nedenlerle defalarca revize edildi ve farklı ortaklık modellerine yöneldi.

ExoMars Dönemi ve Uluslararası İş Birlikleri

2010’lu yılların başında proje ExoMars adıyla Avrupa ve ABD ortaklığında yeniden yapılandırıldı. 2009’da imzalanan anlaşma, iki tarafın Mars keşif çalışmalarını birlikte yürütmesini amaçlıyordu. Plan kapsamında hem Avrupa hem ABD üretimi iki ayrı yüzey aracının 2018’de Mars’a gönderilmesi hedeflenmişti.

Ancak 2012 yılında NASA, bütçe kısıtlamaları nedeniyle projeden büyük ölçüde çekilince ESA yeni ortak arayışlarına yöneldi ve Rusya ile iş birliği süreci başladı. Bu dönemde Rusya fırlatma sistemleri ve iniş teknolojileri sağlarken, ESA bilimsel yükler ve araç geliştirme çalışmalarını sürdürdü.

Trace Gas Orbiter ve İlk Başarılar

Ortaklığın en önemli çıktılarından biri 2016 yılında Proton roketiyle fırlatılan Trace Gas Orbiter oldu. Bu araç günümüzde hâlâ Mars yörüngesinde aktif görev yaparak bilimsel veri topluyor ve NASA’nın yüzey görevleriyle iletişim kurulmasına yardımcı oluyor.

Aynı görev kapsamında taşınan küçük teknoloji demonstrasyon aracı ise Mars yüzeyine iniş sırasında başarısız olmuştu.

Gecikmeler, Pandemi ve Jeopolitik Etkiler

Yüzey aracının fırlatılması ilk olarak 2018’den 2020’ye, ardından 2022’ye ertelendi. Bu süreçte paraşüt sistemi test sorunları ve COVID-19 pandemisi önemli gecikmelere yol açtı.

Ancak en büyük kırılma 2022 yılında Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrası yaşandı. ESA, Rusya ile yürütülen ExoMars iş birliğini sonlandırarak birçok kritik bileşenin kullanılamaz hale gelmesine neden olan yeni bir sürece girdi.

NASA Yeniden Sahneye Çıktı

2024 yılında NASA ile ESA arasında yeni bir iş birliği anlaşması imzalandı. Bu anlaşma kapsamında NASA; fırlatma sistemi, iniş sırasında yavaşlama sağlayacak itki teknolojileri ve Mars gecelerinde sistemleri sıcak tutacak nükleer ısıtıcılar gibi kritik unsurları sağlama sorumluluğunu üstlendi.

NASA ayrıca daha önce bu görev için bir kütle spektrometresi geliştirmişti. ESA ise aracın üretimi, entegrasyonu ve Mars yüzeyindeki operasyonlardan sorumlu olmaya devam ediyor.

SpaceX Falcon Heavy ile Tarihi Fırlatma

NASA onayıyla birlikte Rosalind Franklin Support and Augmentation (ROSA) programı devreye alınırken, fırlatma görevi SpaceX’e verildi. Böylece Falcon Heavy roketi, Avrupa’nın Mars’a göndereceği ilk yüzey aracını taşıyacak araç olarak tarihe geçecek.