Taliban, Madrid'de "Halk Mahkemesi"nde Yargılanıyor: Sürgündeki Afgan Kadınlar Zulmü Masaya Taşıdı

Afganistan’daki Taliban rejiminin kadınlara yönelik sistematik baskılarından dolayı kamuoyu önünde hesap sormak amacıyla, çarşamba günü Madrid’de üç gün sürecek olan "Afgan Kadınları için Halk Mahkemesi" kuruldu.

Bu girişimin en belirgin özelliği, aynı amaçla kurulan diğerlerinden farklı olarak, Afganlar tarafından yönetiliyor olması. Bu durum, ülkenin sivil toplumunun, sürgünde dahi olsa sesini duyurma hakkını kullandığı şeklinde yorumlanıyor. Halk mahkemelerinin geçmişi, 1979’da kurulan ve Vietnam Savaşı sırasındaki ABD ve müttefiklerin savaş suçlarını ele alan Russell Mahkemeleri'ne kadar uzanıyor.

AMAÇ: CEZASIZLIĞI ORTADAN KALDIRMAK VE NORMALLEŞMEYI ÖNLEMEK

Bu yeni mahkeme, sürgündeki Afganların kurduğu dört derneğin oluşturduğu bir koalisyon tarafından Aralık ayında başlatıldı. Koalisyon içinde, Taliban tarafından kapatılan Afganistan Bağımsız İnsan Hakları Komisyonu’nun (AIHRC) eski başkanı Shaharsad Akbar tarafından kurulan Rawadari adlı insan hakları örgütü de bulunuyor.

Akbar, mahkemenin amacını, "mağdurlara ve hayatta kalanlara bir günlüğüne de olsa kendilerini ifade etme platformu sunmak" olarak açıkladı. Akbar’a göre bu girişim, Afganistan’daki kadın hakları ihlallerinin cezasızlığını ortadan kaldırmak ve Taliban’ın zulmünün daha fazla normalleşmesini önlemek için eşi benzeri görülmemiş bir adım.

MAHKEME YAPISI VE HUKUKI BASKI

Madrid’deki mahkemede dördü Afgan vatandaşı (ikisi kadın, biri erkek ve biri kimliği gizli) savcı olarak görev yapıyor. Uluslararası hukuk, sosyoloji ve toplumsal cinsiyet konularında uzman sekiz kişilik uluslararası mahkeme heyetine sunulan iddianame, Taliban’a da iletildi ancak yanıt alınamadı. Bu nedenle mahkeme bir mecburi savunma avukatı atadı. Mahkemede tanıklar dinlenecek; bazıları bizzat katılacak, bazıları ise Avrupa’daki Taliban destekçilerinden duydukları korku nedeniyle ifadelerini yazılı veya ses kaydı olarak sunacak.

Öte yandan, Birleşmiş Milletler’e bağlı Lahey Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) ise Temmuz ayında iki üst düzey Taliban lideri hakkında "insanlığa karşı suç" işledikleri gerekçesiyle tutuklama emri çıkarmıştı. UCM, Hebatullah Akhundzade ve Abdul Hakim Hakkani hakkında "kadınlara ve kız çocuklarına cinsiyetleri nedeniyle zulüm emrederek, teşvik ederek veya talep ederek Roma Statüsü’nün 7(1)(e) maddesi uyarınca insanlığa karşı suç işlediklerine inanmak için makul gerekçeler bulunduğu" açıklamasını yapmıştı.

ABD İŞGALI KURBANLARI KAPSAM DIŞI

Mahkemeye Afganistan içinden de dokuz ifade ulaşmış durumda. İnsan hakları savunucusu Shaharsad Akbar, güvenlik gerekçesiyle çok dikkatli davrandıklarını belirtiyor.

Yargıçlar, duruşmanın sonunda geçici bir karar açıklayacaklar, ancak nihai karar Aralık ayının ortasına kadar açıklanarak BM ve diğer kurumlara gönderilecek. Önemli bir not olarak, mahkeme, 2001–2021 yılları arasında ABD ordusu ve müttefik güçler tarafından öldürülen sivillerin yakınlarını ve bu kadınları kapsamıyor. Bu durum, farklı mağdur grupları arasında bir hiyerarşi yaratma riskini barındırıyor.