Tıp dünyasında çığır açan ameliyat! Yapay zeka destekli beyin ameliyatı yapıldı

İngiltere’de cerrahlar, ameliyat sırasında anatomik görüntüleri gerçek zamanlı analiz eden yapay zeka sisteminin desteğiyle beyin tümörünü çıkardı. Görme kaybı riskiyle karşı karşıya kalan iki çocuk babası Rhys Hibbert, operasyonun ardından görüşünün ve enerjisinin belirgin şekilde iyileştiğini söyledi. Londra’daki University College London Hastanesi’nde gerçekleştirilen müdahale, yapay zekanın karmaşık cerrahi operasyonlarda nasıl kullanılabileceğine ilişkin önemli bir örnek olarak öne çıktı.

ANİ NÖBET SONRASI BEYNİNDE TÜMÖR TESPİT EDİLDİ

Bedfordshire’da yaşayan 48 yaşındaki müşteri hizmetleri yöneticisi Rhys Hibbert, yaklaşık bir buçuk yıl önce günlük yaşamını sürdürürken aniden bilincini kaybederek nöbet geçirdi. Hastanede yapılan incelemelerde, kafatasının tabanındaki hipofiz bezi bölgesinde 11 milimetrelik, kanserli olmayan bir tümör belirlendi.

Daha önce öğle molalarında yaklaşık 3 kilometre yürüyen Hibbert’ın sağlık durumu zamanla kötüleşti. Tümörün görme sinirlerine baskı yapması nedeniyle görüş alanı daraldı. Günlük yaşamında eşyalara çarpmaya başlayan hasta, yoğun yorgunluk ve baş dönmesi gibi sorunlarla da mücadele etti.

TÜMÖRÜN KONUMU AMELİYATI RİSKLİ HALE GETİRDİ

Hipofiz bezi, hormon üretimi ve vücudun çeşitli işlevlerinin düzenlenmesinde önemli rol oynuyor. Beynin tabanında bulunan bu küçük yapı, şah damarları ve görme sinirleri gibi kritik anatomik oluşumlara oldukça yakın konumda yer alıyor.

Bu nedenle bölgedeki tümörlerin çıkarılması, cerrahların milimetrik hassasiyetle çalışmasını gerektiriyor. Operasyon sırasında damarların veya sinirlerin zarar görmesi ciddi sonuçlara yol açabileceğinden, cerrahi ekibin tümörün konumunu doğru belirlemesi büyük önem taşıyor.

Hibbert, hastalık sürecinde yaşadığı zorlukları anlatırken şu ifadeleri kullandı:

"18 yıllık evlilik hayatım boyunca her sabah yataktan kalkıp eşime bir fincan kahve yaptım ve bu tümörün bunu engellemesine izin vermeyecektim."

Hasta, çevresindekilerin yardım tekliflerine rağmen başkalarına yük olmak istemediğini de belirtti.

YAPAY ZEKA AMELİYAT SIRASINDA CANLI GÖRÜNTÜLERİ İNCELEDİ

Cerrahi ekip, Hibbert’ın operasyonunda deneysel bir yapay zeka sisteminden yararlandı. Ameliyat sırasında endoskopla elde edilen görüntüler, yazılım tarafından gerçek zamanlı analiz edildi. Sistem, risk oluşturabilecek damar ve sinir bölgelerini ekranda işaretleyerek cerrahlara yol gösterdi.

Operasyonda kullanılan endoskop, hastanın burnundan ilerletilerek kafatasının tabanına ulaştırıldı. Cerrahlar, bu yöntemle tümöre erişirken yapay zekanın sağladığı görsel desteği de kullandı.

Yazılımın temel işlevi, cerrahi ekibin karşılaştığı anatomik yapıları tanımak ve kritik bölgeleri belirginleştirmekti. Sistem ameliyatı kendi başına gerçekleştirmedi; müdahalenin yönetimi ve nihai kararlar cerrahlarda kaldı.

YÜZLERCE AMELİYAT KAYDIYLA EĞİTİLDİ

Geliştirilen yapay zeka modeli, çok sayıda hipofiz bezi ameliyatının video kayıtları kullanılarak eğitildi. Araştırmacılar, görüntülerdeki damar ve sinir yapılarını tek tek işaretleyerek sistemin bu anatomik ayrıntıları tanımasını sağladı.

Bu yaklaşım, yüz tanıma teknolojilerinin insan yüzündeki belirli özellikleri belirlemesine benzer bir mantıkla çalışıyor. Ancak sistem, yüz özellikleri yerine ameliyat görüntülerindeki anatomik yapıları analiz ediyor.

Operasyonda görev alan UCLH danışman beyin cerrahlarından Hani Marcus, sistemin cerrahlara ek bir görüş imkanı sunduğunu belirtti. Marcus, teknolojinin uzman bir cerrahın yanında ikinci bir göz gibi işlev görebileceğini ifade etti.

CERRAHİDE YAPAY ZEKA İÇİN YENİ BİR AŞAMA

Projede amaçlanan, cerrahların operasyon sırasında ihtiyaç duyduklarında danışabilecekleri bir yapay zeka yardımcısı geliştirmek. Uzun vadede sistemin, kritik anatomik bölgeleri tanımanın yanı sıra cerrahi ekiplere anlık bilgi ve öneriler sunabilmesi hedefleniyor.

Çalışmanın, Ulusal Sağlık ve Bakım Araştırma Enstitüsü (NIHR) ve Google tarafından desteklendiği belirtildi. Araştırmacılar açısından bu uygulama, laboratuvar çalışmalarının ötesine geçerek teknolojinin gerçek bir klinik operasyonda kullanılması bakımından önem taşıyor.

Bununla birlikte, tek bir başarılı operasyon yapay zekanın tüm beyin ameliyatlarında güvenliği veya başarı oranını artırdığını kanıtlamıyor. Sistemin farklı hastalarda ve daha geniş klinik çalışmalarda değerlendirilmesi, uzun vadeli etkilerinin anlaşılması açısından önem taşıyor.

HASTANIN GÖRME KABİLİYETİ VE ENERJİSİ İYİLEŞTİ

Operasyonun ardından durumunda belirgin iyileşme yaşadığını anlatan Rhys Hibbert, görme kabiliyetindeki değişimi şu sözlerle ifade etti:

"Ameliyattan sonra gözlerimi açtığımda sanki 360 derece görüşe sahipmişim gibi hissettim; bir yıldır bu kadar net görmemiştim"

Hibbert, ameliyatı izleyen sekiz haftalık süreçte görüşünün giderek düzeldiğini ve enerjisinin geri geldiğini söyledi. Daha önce yaşadığı yan etkilerin ortadan kalktığını belirten hasta, deneyimini "Bana hayatımı geri verdi" sözleriyle anlattı.

İngiltere’de gerçekleştirilen bu operasyon, yapay zekanın cerrahların yerini almak yerine onların kararlarını desteklemek ve karmaşık anatomik bölgelerde farkındalıklarını artırmak amacıyla kullanılabileceğini gösteren örneklerden biri olarak değerlendiriliyor.