Yemekten sonra çay içenler dikkat! Demir emilimini nasıl etkiliyor?

Türkiye'de kahvaltıdan akşam yemeğine kadar günün her saatinde tüketilen çay, özellikle yemek sonrasında sofraların vazgeçilmezleri arasında yer alıyor. Ancak yemek biter bitmez içilen bir bardak çay, besinlerden alınan demirin vücut tarafından emilimini etkileyebiliyor.

Çayın içerisinde doğal olarak bulunan polifenoller, özellikle bitkisel kaynaklı besinlerdeki demirin bağırsaklardan emilimini azaltabiliyor. Bu durum, demir eksikliği riski taşıyan kişiler açısından daha fazla önem kazanıyor. Peki, yemekten hemen sonra çay içildiğinde vücutta neler oluyor ve çay içmek için ne kadar beklemek gerekiyor?

ÇAYIN İÇERİĞİNDEKİ POLİFENOLLER DEMİR EMİLİMİNİ AZALTIYOR

Çayda bulunan polifenoller, besinlerle alınan demirin vücut tarafından kullanılmasını zorlaştırabilen bileşenler arasında yer alıyor. Bu etki özellikle bitkisel besinlerde bulunan ve hem olmayan demir üzerinde görülüyor.

Mercimek, nohut, kuru fasulye, ıspanak ve bazı tahıl ürünleri bitkisel demir kaynakları arasında bulunuyor. Bu besinlerin tüketildiği öğünlerde çay içilmesi, demirin bağırsaklardan emilimini azaltabiliyor.

Et, balık ve tavuk gibi hayvansal kaynaklarda bulunan hem demir ise çayın bu etkisinden daha az etkileniyor. Dolayısıyla çayın demir emilimi üzerindeki etkisi, tüketilen yiyeceklerin içeriğine göre değişebiliyor.

YEMEKTEN SONRA BİR SAAT BEKLEMEK ETKİYİ AZALTIYOR

Çayın demir emilimine etkisini inceleyen 2017 tarihli bilimsel araştırmada, çayın yemekle birlikte veya yemekten bir saat sonra tüketilmesi karşılaştırıldı.

Araştırmada çayın yemekle aynı anda içilmesinin bitkisel kaynaklı demir emilimini azalttığı belirlendi. Yemekten bir saat sonra çay tüketildiğinde ise bu baskılayıcı etkinin yaklaşık yarı yarıya azaldığı görüldü.

Ancak araştırmanın yalnızca 12 sağlıklı kadın üzerinde ve belirli bir öğünle gerçekleştirildiği unutulmamalı. Bu nedenle sonuçlar, herkes için aynı etkinin ortaya çıkacağı anlamına gelmiyor.

DEMİR EKSİKLİĞİ RİSKİ OLANLAR DAHA DİKKATLİ OLMALI

Demir, kırmızı kan hücrelerinin oksijen taşıma görevini yerine getirebilmesi için gerekli temel minerallerden biri. Vücutta yeterli demir bulunmaması, demir eksikliği anemisine yol açabiliyor.

Demir eksikliği; halsizlik, yorgunluk, enerji düşüklüğü, nefes darlığı ve çarpıntı gibi belirtilerle kendini gösterebiliyor. Özellikle yoğun adet kanaması yaşayan kadınlar, gebeler ve yetersiz beslenen kişiler risk altında bulunabiliyor.

Bu nedenle demir eksikliği bulunan veya bu açıdan risk taşıyan kişilerin yalnızca demir içeren besinleri tüketmesine değil, bu besinlerin emilimini etkileyen alışkanlıklara da dikkat etmesi gerekiyor.

İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS), çay ve kahvenin demir emilimini zorlaştırabileceğini belirtiyor. Özellikle demir eksikliği tedavisinde kullanılan ilaçlarla bu içecekler arasında zaman bırakılması öneriliyor.

ÇAY İÇMEK İÇİN NE KADAR BEKLEMEK GEREKİYOR?

Bilimsel araştırmalar, demir içeren bir öğünün ardından çay içmek için en az bir saat beklemenin demir emilimi üzerindeki olumsuz etkiyi azaltabildiğini gösteriyor. Bu nedenle özellikle demir eksikliği riski bulunan kişilerin çayı yemekle birlikte tüketmek yerine öğün aralarında içmesi öneriliyor.

Demir takviyesi kullananların ise daha dikkatli olması gerekiyor. NHS, demir sülfat ilaçlarıyla çay ve kahve tüketimi arasında iki saatlik süre bırakılmasını tavsiye ediyor. İlaç kullananların doktor veya eczacı önerilerini esas alması önem taşıyor.

ÇAYI TAMAMEN BIRAKMAK GEREKİYOR MU?

Yemekten sonra çay içmenin demir emilimini etkileyebilmesi, çayın tamamen bırakılması gerektiği anlamına gelmiyor. Demir eksikliği riski bulunmayan ve dengeli beslenen kişiler için çay tüketimini bütünüyle yasaklayan genel bir öneri bulunmuyor.

Burada önemli olan çayın tüketildiği zaman ve kişinin beslenme düzeni. Özellikle demir açısından zengin öğünlerin hemen ardından çay içmek yerine bir süre beklemek, demir emilimi üzerindeki olumsuz etkinin azalmasına yardımcı olabiliyor.

Uzun süredir devam eden halsizlik ve yorgunluk şikayetleri bulunan kişilerin ise kendi kendine demir takviyesi kullanmak yerine kan tetkikleri için sağlık kuruluşuna başvurması gerekiyor.