Kuzey Koreli Esirler Krizinde Seul ile Kiev Arasındaki Güven Sınavı

Uluslararası diplomasi, çoğu zaman cephe hatlarındaki çatışmalardan daha sessiz ama bir o kadar da belirleyici sınavlardan geçer. Güney Kore ile Ukrayna arasında son günlerde yaşanan gerilim, tam da bu tür bir sınavın ürünü. Ortada ne bir toprak anlaşmazlığı var ne de doğrudan bir çıkar çatışması. İki ülke de Rusya'nın Ukrayna'ya açtığı savaşta aynı cephenin farklı noktalarında konumlanıyor. Ne var ki savaşın görünmeyen aktörlerinden biri olan Kuzey Koreli esirler meselesi, müttefiklik ilişkisinin hassas dengelerini bir anda görünür kıldı.

Seul hükümeti, Rusya-Ukrayna Savaşı sırasında yakalanan iki Kuzey Koreli askerin Güney Kore'ye gönderildiğinin kamuoyuna duyurulması nedeniyle Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'den özür talep etti. Güney Kore tarafı, bu açıklamanın iki ülke arasında bulunduğunu öne sürdüğü gizlilik anlaşmasını ihlal ettiğini savunuyor. Konunun merkezinde ise 23 Eylül'de Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu'nda yapılan bir konuşma var.

Zelenskiy, bu konuşmada Rusya-Ukrayna Savaşı'na gönderilen Kuzey Koreli askerlerden ikisinin 2025'in başlarında yakalandığını ve Güney Kore'ye gönderildiğini açıkladı. Bu açıklama, Seul yönetiminin sert tepkisiyle karşılandı. Güney Kore Devlet Başkanlığı Halkla İlişkiler Sekreteri Seong Ghi-hong, ülkeye kabul edilen iki Kuzey Koreli askerin güvenliğinden endişe edilmesi ve başka bazı tedbirler kapsamında Ukrayna ile gizlilik anlaşması imzalandığını öne sürdü.

Seong, Ukrayna'nın Kuzey Koreli iki askerin transferini kamuoyuna açıklamasından dolayı "derin üzüntü" belirterek resmi olarak özür ve izahat beklediklerini kaydetti. Ukrayna'nın iki ülke arasında gizlilik anlaşması bulunduğunu "inkar etmesinin" de gerçeği yansıtmadığını savunan Seong, bu adımın "iki hükümet arasındaki güvene de ciddi tehdit oluşturduğunu" ifade etti.

Krizin diplomatik boyutu da hızla derinleşti. Yonhap ajansının haberine göre, Güney Kore Dışişleri Bakanlığı Ukrayna'nın Seul Maslahatgüzarı'nı konuyla ilgili olarak bakanlığa çağırdı. Güney Kore Dışişleri Bakan Yardımcısı Park Yoon-joo'nun Maslahatgüzar'a, Ukrayna'nın taraflar arasındaki gizlilik anlaşmasını reddetmesinden duyduğu endişeyi ilettiği bildirildi. Park, bu tür eylemlerin "karşılıklı güveni zedelediği ve iki ülke arasındaki dostane ilişkileri etkilediği" değerlendirmesinde bulundu. Park'ın Ukrayna'dan konuyla ilgili resmi açıklama ve özür istediği aktarılırken, Maslahatgüzar'ın Seul yönetiminin tutumunu Kiev'e doğru şekilde ileteceğini söylediği belirtildi.

Burada dikkat çeken nokta, tarafların anlaşmanın varlığı konusunda dahi uzlaşamıyor olması. Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae Myung, Zelenskiy'nin açıklamasının askerlerin transferi konusunda iki ülke arasında varılan gizlilik anlaşmasını ihlal ettiğini iddia etmişti. Ukrayna ise böyle bir anlaşmanın var olmadığını ileri sürmüştü. Daha önce Zelenskiy, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşına destek amacıyla Kursk bölgesine gönderilen iki Kuzey Koreli askerin Ocak 2025'te Ukrayna güçleri tarafından esir alındığını ve daha sonra Güney Kore'ye gönderildiğini açıklamıştı. Güney Kore yönetimi ise askerlerin güvenliği gerekçesiyle transferin tarihi ve güzergâhı gibi ayrıntıları paylaşmamıştı.

Bu tablo, ittifak ilişkilerinde sıklıkla gözden kaçan bir gerçeği hatırlatıyor: ortak tehdit algısı, her zaman ortak yöntem anlamına gelmiyor. Güney Kore için Kuzey Koreli esirlerin güvenliği, son derece hassas bir iç ve dış politika başlığı. Pyongyang'ın bu askerlerin ailelerine yönelik misilleme ihtimali, Seul'ün kamuoyuna açıklanmayan taahhütler altına girmesine yol açabiliyor. Ukrayna cephesinden bakıldığında ise Kuzey Kore'nin Rusya'ya asker göndermesi, savaşın uluslararasılaşma boyutunu gösteren en somut kanıtlardan biri. Zelenskiy'nin BM kürsüsünden bu bilgiyi paylaşması, bir yandan küresel kamuoyuna Kuzey Kore'nin savaştaki rolünü hatırlatma, diğer yandan da uluslararası desteği canlı tutma amacı taşıyor.

Ancak diplomatik teamüller açısından bakıldığında, müttefikler arasında üstlenilen gizlilik taahhütlerinin açık kaynaklarda teyit edilmesi her zaman kolay değil. Bu tür mutabakatlar yazılı metinlerden çok karşılıklı güven ve sözlü taahhütler üzerine kurulabiliyor. Dolayısıyla "anlaşma var mıydı, yok muydu" sorusunun yanıtı, tarafların siyasi pozisyonlarına göre şekilleniyor. Seul, kendi kamuoyuna karşı şeffaflık taahhüdünü yönetmek zorunda; Kiev ise savaş iletişiminin bir parçası olarak bilgiyi stratejik biçimde kullanıyor. İki yaklaşımın çatışması, doğal olarak bir güven krizine dönüşüyor.

Bu krizin Türkiye açısından da dolaylı sonuçları olabilir. Ankara, savaşın başından bu yana Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü desteklerken Rusya ile diyaloğunu da sürdüren bir denge politikası izliyor. Kuzey Kore'nin savaşa asker göndermesi, Moskova ile Pyongyang arasındaki askeri yakınlaşmanın somutlaşması anlamına geliyor. Bu durum, yalnızca Ukrayna cephesini değil, aynı zamanda Asya-Pasifik güvenlik mimarisini de etkiliyor. Güney Kore, Japonya ve ABD'nin bu gelişmeye vereceği tepkiler, bölgesel dengeleri yeniden şekillendirebilir. Türkiye gibi hem NATO içinde hem de bölgesel diplomaside aktif rol oynayan bir ülke için bu tür gelişmeler, ittifak içi dayanışma ile stratejik özerklik arasındaki ince çizgiyi yönetmeyi gerektiriyor.

Öte yandan Kuzey Koreli esirler meselesi, savaş hukuku ve insan hakları boyutuyla da ayrı bir tartışma başlığı. Esirlerin güvenliği, uluslararası hukuk çerçevesinde korunması gereken bir mesele. Ancak Kuzey Kore vatandaşlarının durumu, geleneksel esir değişimi mekanizmalarının dışında kalıyor. Pyongyang'ın bu askerleri "gönüllü" olarak nitelendirmesi ve geri almak istememesi, Seul'ün elini güçlendiren bir unsur. Buna karşın askerlerin ailelerinin Kuzey Kore'de kalması, Seul'ün kamuoyu açıklamalarında temkinli davranmasını gerektiriyor.

Şu aşamada Seul ile Kiev arasındaki gerilimin ne yönde evrileceğini kestirmek güç. Güney Kore'nin resmi özür ve izahat talebi, Ukrayna'nın ise anlaşmanın varlığını reddetmesi, taraflar arasında bir süre daha soğuk rüzgârlar eseceğini gösteriyor. Ancak iki ülkenin de Rusya karşısındaki ortak tutumu, ilişkilerin tamamen kopmasını engelleyecek bir çıpa işlevi görebilir. Diplomaside bazen en sağlam ittifaklar, krizlerin ardından kurulan daha şeffaf iletişim kanallarıyla pekişir. Bu olayın uzun vadeli etkisi, tarafların kriz yönetimi becerisine ve karşılıklı güveni yeniden inşa etme iradesine bağlı olacak.

Kuzey Koreli askerlerin kaderi ise belirsizliğini koruyor. Onların hikâyesi, büyük güçler arasındaki satranç tahtasında birer piyon olmaktan öteye geçmiyor gibi görünse de aslında savaşın insani yüzünü en çarpıcı biçimde ortaya koyuyor. Bir yanda Kuzey Kore'nin Moskova'ya asker gönderme kararı, diğer yanda bu askerlerin esir düşmesi ve üçüncü bir ülkeye nakledilmesi... Tüm bunlar, savaşın yalnızca cephede kazanılmadığını, aynı zamanda diplomasi masasında ve kamuoyu önünde de yürütüldüğünü gösteriyor. Seul ile Kiev arasındaki bu gerilim, savaşın görünmeyen cephelerinden birinin daha açığa çıkması anlamına geliyor.