Yüzyıllık Meşeleri Klonladılar! Asırlık Ağaçların Genetik Mirası Korunacak!

Polonya Bilimler Akademisi (PAN) Dendroloji Enstitüsü araştırmacıları, ülkenin en yaşlı anıt meşelerini in vitro, yani tüp kültürü yöntemiyle klonlamayı başardı. Çalışmayla, yüzyıllar boyunca çevresel koşullara uyum sağlayarak günümüze ulaşan ağaçların genetik mirasının korunması amaçlanıyor.

İklim koşulları, fırtınalar, hastalıklar ve insan kaynaklı yangınlar Polonya'daki asırlık ağaçları tehdit ediyor. Son yıllarda ülkenin sembolik doğal değerleri arasında bulunan Napoleon ve Chrobry meşelerinin tamamen yok olması, bu özel ağaçların genetik özelliklerinin kaybolma riskini de artırdı.

GELENEKSEL YÖNTEMLER YETERLİ OLMADI

Bilim insanları, asırlık meşelerin çoğaltılmasında geleneksel bahçecilik yöntemlerinin istenen sonucu vermediğini belirtti. Çelik alma, daldırma ve aşılama gibi tekniklerin, korunmak istenen ağacın eksiksiz bir genetik kopyasını oluşturmak için yeterli olmadığı ifade edildi.

Özellikle aşılama yönteminde kök sisteminin farklı bir ağaca ait olması, genetik yapının bütünüyle aktarılmasını engelleyebiliyor. Bu nedenle araştırmacılar, doğrudan ağacın dokularından yeni bitkiler üretmeye imkân tanıyan laboratuvar yöntemine yöneldi.

21 ANIT MEŞEDEN ÖRNEK ALINDI

PAN Dendroloji Enstitüsü'nden Prof. Pawel Chmielarz'ın Academia portalında aktardığı bilgilere göre araştırma kapsamında, gövde çevresi 10 metreyi aşan ve yaşları 300 ile 800 arasında değişen 21 anıt meşeden örnek toplandı.

Laboratuvar çalışmasında ilk olarak odunsu parçalar filizlenmeye teşvik edildi ve ardından sterilize edildi. Yaprak tomurcukları içeren küçük doku parçaları, besin maddeleri, hormonlar ve büyüme düzenleyicileri bulunan steril kavanozlara yerleştirildi.

Süreçte, bitki hücrelerinin tek bir hücreden bütün bir organizmayı yeniden oluşturabilme yeteneği olan totipotensi özelliğinden yararlanıldı.

Uygulanan yöntem sonucunda, incelenen anıt ağaçların yarısından köklenmiş ve sağlıklı fideler elde edildi. Böylece yüzyıllık meşelerin genetik özelliklerini koruyabilecek yeni bitkiler üretildi.

FİDANLARIN HAYATTA KALMA ORANI YÜZDE 90'A ULAŞTI

Laboratuvar ortamında büyütülen fideler yaklaşık 8 santimetre boya, 10-15 santimetre kök uzunluğuna ulaştıktan sonra özel olarak hazırlanan katı ortamlara aktarıldı.

Kavanoz ortamında gelişen hassas yaprakların su kaybetme riski taşıması nedeniyle bitkiler, dış koşullara kademeli olarak alıştırıldı. Aklimatizasyon adı verilen bu süreçte fidelerin laboratuvar ortamından doğal koşullara uyum sağlaması hedeflendi.

Hazır besin ortamından fotosentez yoluyla kendi enerjisini üretme aşamasına geçen fidelerde hayatta kalma oranı yüzde 80 ile 90 arasında gerçekleşti. Böylece laboratuvarda yetiştirilen bitkilerin önemli bir bölümü dış ortama uyum sağlamayı başardı.

İLK KLON FİDANLAR PARKLARA DİKİLDİ

Araştırma sonucunda elde edilen ilk genetik kopyalar, Rogalin Saray Müzesi çevresine, Lednica'ya ve Wielkopolska bölgesindeki parklara dikildi.

Araştırmacılar, bu fidanların yüzlerce yıllık geçmişe sahip anıt meşelerin birebir genetik kopyaları olarak gelişimlerini sürdürdüğünü bildirdi. Çalışmanın, doğal tehditler nedeniyle yok olma riski taşıyan yaşlı ağaçların genetik mirasını korumak açısından önemli bir adım olduğu belirtildi.