12 Trilyon Ton Buz Yok Oldu: Bilim Dünyasını Şaşırtan Gerçek Açığa Çıktı!

Dünyanın en büyük iki buz örtüsü olan Grönland ve Antarktika'da 47 yıllık süreçte yaşanan değişimin boyutu, kapsamlı bir araştırmayla daha ayrıntılı şekilde belirlendi. Araştırma sonuçlarına göre, 1979-2023 döneminde iki bölgeden toplam 11,3 trilyon ton buz kayboldu. Günlük haber dilinde yaklaşık 12 trilyon ton olarak ifade edilen bu miktar, yalnızca “güneş çıktı, buz eridi ve suya dönüştü” şeklinde açıklanamıyor.

Bilim insanlarının hazırladığı çalışmaya göre kaybedilen buzun yaklaşık yüzde 84'ü, yüzeyde meydana gelen erimeden kaynaklanmadı. Buzulların hareket hızını artırarak okyanusa daha fazla buz taşıması, kaybın temel nedeni oldu. Araştırmacılar bu sonuca ulaşmak için 27 uydu görevinin verileriyle 42 bağımsız ölçümü bir araya getirdi.

12 TRİLYON TON BUZ NEREYE GİTTİ?

Araştırmanın ortaya koyduğu yanıt büyük ölçüde okyanuslarda saklı. Buz tabakalarının kenarlarından denize doğru ilerleyen buzullar, zamanla daha hızlı hareket ettiğinde büyük miktarlardaki buz doğrudan denizlere taşınıyor. Bu nedenle yaşanan kayıp, yalnızca yüzey sıcaklığına bağlı geleneksel bir erime sürecinden çok daha karmaşık bir tablo ortaya koyuyor.

Çalışmada, buz kaybının yaklaşık yüzde 16'sının yüzey erimesi ve atmosferik koşullarla bağlantılı olduğu belirtildi. Buna göre toplam kaybın büyük bölümünde belirleyici süreç, buzun yüzeyde eriyerek suya dönüşmesi değil, buzulların hareket ederek okyanusa ulaşması oldu. Bu ayrıntı, araştırmanın neden yalnızca “12 trilyon ton buz eridi” ifadesiyle açıklanamayacağını da gösteriyor.

OKYANUSLAR BU SÜREÇTE NEDEN ÖNEMLİ?

Bilim insanlarının üzerinde durduğu mekanizmanın merkezinde ısınan okyanuslar bulunuyor. Okyanuslar, atmosferde biriken fazla ısının önemli bir bölümünü emiyor. Sıcaklığın yükselmesiyle birlikte buz tabakalarının denizle buluştuğu bölgelerde buzun alt ve kenar kısımları etkilenebiliyor.

Bu durum, bazı buzulların daha hızlı ilerlemesine ve daha fazla buzun okyanusa taşınmasına neden olabiliyor. Avrupa Uzay Ajansı da araştırmanın uzun vadeli sonuçlarını değerlendirirken, buz kaybının büyük bölümünün hızlanan buzullar tarafından okyanusa taşınan buzdan kaynaklandığını belirtiyor.

Grönland çevresinde Atlantik Okyanusu'ndan gelen daha sıcak suların kuzeye doğru ilerlemesi, çalışmada öne çıkan süreçler arasında yer alıyor. Antarktika'da ise okyanus koşulları ve buzulların hareketindeki değişimler, özellikle Batı Antarktika'daki buz kaybının hızlanmasında etkili oluyor.

47 YILLIK VERİLER NASIL İNCELENDİ?

Araştırmanın dikkat çeken yönlerinden biri, uzun yıllara yayılan verilerin kullanılması oldu. Bilim insanları yalnızca tek bir uydu görüntüsünü veya birkaç yıllık ölçümü değerlendirmek yerine, onlarca yıllık kayıtları bir araya getirdi.

Çalışmada 27 farklı uydu görevinin ölçümleri kullanılırken, 42 bağımsız araştırmanın sonuçları da karşılaştırıldı. Grönland'a ilişkin kayıtlar 1972'ye kadar uzanırken, Antarktika için 1979'dan itibaren düzenli uydu verileri bulunuyor.

Bu veriler sayesinde araştırmacılar, buz tabakalarının kısa süreli hava değişimlerinden bağımsız olarak uzun vadede nasıl bir dönüşüm geçirdiğini inceleyebildi. Elde edilen sonuçlar, buz kaybının zaman içinde hızlandığını ortaya koydu.

Antarktika'da yıllık buz kaybı 1980'lerde yaklaşık 48 milyar ton seviyesindeyken, 2010'larda 202 milyar tona kadar yükseldi. Grönland'da da buz kaybındaki hızlanma, özellikle 2000'li ve 2010'lu yıllarda belirgin hale geldi.

DENİZ SEVİYESİ 31,4 MİLİMETRE YÜKSELDİ

Buz kaybının okyanuslara ulaşmasının en önemli sonuçlarından biri, küresel deniz seviyesine yaptığı katkı oldu. Araştırmaya göre Grönland ve Antarktika'da 1979-2023 döneminde kaybedilen buzlar, küresel deniz seviyesinin 31,4 milimetre, yani 3 santimetreden biraz fazla yükselmesine neden oldu.

İlk bakışta 3 santimetrelik artış küçük bir değer gibi görünse de bu rakam, dünya genelindeki ortalama deniz seviyesi değişimini ifade ediyor. Bu nedenle kıyı bölgelerinde taşkın, erozyon ve fırtına kabarmalarının etkileri açısından önem taşıyor.

Bununla birlikte deniz seviyesindeki yükselişin tek nedeni buz tabakalarındaki kayıp değil. Okyanus suyunun ısınmasıyla genleşmesi ve diğer buzulların erimesi de toplam yükselişte rol oynuyor.

2020-2023 DÖNEMİNDEKİ YAVAŞLAMA NE ANLAMA GELİYOR?

Araştırmada dikkat çeken bir diğer nokta, 2020-2023 yılları arasında buz kaybında geçici bir yavaşlama görülmesi oldu. Bu gelişme ilk bakışta olumlu bir tabloya işaret ediyor gibi görünse de bilim insanları, bunun uzun vadeli eğilimin tersine döndüğü anlamına gelmediği konusunda uyarıda bulunuyor.

Antarktika'nın bazı bölgelerinde etkili olan yüksek kar yağışı, buz kayıplarının bir bölümünü geçici olarak dengeledi. Grönland'da ise görece ılıman yaz mevsimleri, yüzey erimesinin azalmasına katkı sağladı.

Ancak araştırmacılar, söz konusu değişimlerin kısa vadeli hava koşullarıyla bağlantılı olduğunu ve buz tabakalarının genel olarak net buz kaybetmeye devam ettiğini belirtiyor. Bu nedenle “erime durdu” sonucuna ulaşmak için henüz yeterli bir neden bulunmuyor.

47 yıllık uydu kayıtlarının ortaya koyduğu tablo, yüzey erimesinin ötesinde daha kapsamlı bir sürece işaret ediyor. Dünyanın iki büyük buz örtüsünde buzulların hareketi hızlanıyor, devasa buz kütleleri okyanuslara taşınıyor ve bunun sonucunda deniz seviyesi yükseliyor.

Bilim insanları açısından araştırmanın en önemli sonuçlarından biri de bu sürecin ortaya konulması oldu. Yaklaşık 12 trilyon tonluk buz kaybının nereye gittiği sorusunun yanıtı büyük ölçüde okyanuslarda bulunuyor. Önümüzdeki dönemde buzulların hareket hızındaki değişimler, okyanus sıcaklıkları ve yeni uydu ölçümleri, küresel buz kaybının nasıl ilerlediğini anlamak için yakından takip edilecek.