UAÖ'den Küresel Ölüm Cezası Uyarısı: İnfazlar Tarihi Seviyede, Siyasallaşma Endişe Verici

Uluslararası Af Örgütü (UAÖ), "10 Ekim Dünya Ölüm Cezası ile Mücadele Günü" dolayısıyla yaptığı açıklamada, 2025 yılının ilk dokuz ayında bazı ülkelerde infaz sayılarının bir önceki yılın toplamını ikiye katladığını bildirdi. Kuruluş, devletlerin bu cezayı "ezici gücünü göstermek için bir korku aracı" olarak kullandığını vurguladı ve cezanın tamamen kaldırılması çağrısını yineledi.

İNFAZLARDA TARIHI ARTIŞLAR VE KÜRESEL EĞILIMLER

UAÖ'nün Dünya Ölüm Cezasıyla Mücadele Koalisyonu ile birlikte yayımladığı rapora göre, 2025'te infaz sayılarında büyük bir yükseliş gözlemlendi. Bu artışta özellikle üç ülke öne çıktı:

İran: Yetkililer, Eylül 2025 sonu itibarıyla bini aşkın kişiyi infaz etti. Bu rakam, 2024'teki toplam 972 infazı aşarak, Uluslararası Af Örgütü'nün en az 15 senedir bir ülkede kaydettiği en yüksek yıllık toplam oldu.

Suudi Arabistan: Bu yıl daha yüksek oranda infaz gerçekleştiren ülkenin, 2024 yılındaki rekor sayıyı (en az 345) geçmesi muhtemel görünüyor.

ABD: 2025'in ilk dokuz ayında 10 eyalette gerçekleşen 34 infaz, 2024'e kıyasla (25 infaz) üçte birin üzerinde bir artış gösterdi. Özellikle Florida Valisi Ron DeSantis yönetiminde uygulanan 13 infaz, bu endişe verici artışın ana sorumlularından biri olarak gösterildi. ABD, bu gidişatla on yılı aşkın süredir kaydedilen en yüksek yıllık infaz sayısına (2011 ve 2012'deki 43 infaz) ulaşabilir. Ayrıca, Savaş Bakanlığı'nın 60 yılı aşkın süre sonra ilk kez askeri infazları yeniden yürürlüğe koyma sürecini başlatması da ciddi bir gelişme olarak kaydedildi.

YENIDEN BAŞLAYAN İNFAZLAR VE DIĞER ÜLKELER

Kuveyt ve Singapur gibi ülkelerde de infaz sayıları 2024 toplamlarını geçti. Daha da endişe verici olan, 2025'te üç ülkenin infazlara yeniden başlaması oldu:

Japonya (Haziran'da, yaklaşık üç yıl sonra ilk infazını gerçekleştirdi).

Tayvan (Ocak'ta, 2020'den bu yana ilk infazını gerçekleştirdi).

Birleşik Arap Emirlikleri (Şubat'ta, 2021'den bu yana bilinen ilk infazını uyguladı).

Çin, Kuzey Kore ve Vietnam gibi ülkelerdeki gerçek infaz sayılarına ulaşılamasa da, UAÖ'nün bilgileri sadece Çin'de binlerce kişinin infaz edildiğini gösteriyor.

ÖLÜM CEZASI SIYASALLAŞIYOR

Uluslararası Af Örgütü, küresel infaz sayılarının, COVID-19 pandemisinden bu yana sürekli arttığını belirtti. Açıklamada, ölüm cezasının kullanımının, özellikle son aylarda, güvensizliğin ve siyasi/ekonomik istikrarsızlığın damga vurduğu küresel bağlamda arttığı ifade edildi.

Kuruluş, ölüm cezasının kullanımının giderek siyasallaştığını ve bunun muhalefetin bastırılması ile devletin suça karşı ezici gücünü gösterme amaçları üzerinden tezahür ettiğini vurguladı. Uluslararası Af Örgütü, infazları erteleme yasası çıkarma ve ölüm cezasını tamamen kaldırma yönünde hızlı adımlar atma çağrısını, istisnasız her durumda bu cezaya karşı olduğunu belirterek yineledi.