Vučić’in 14 yıllık siyasi hâkimiyeti sona erdi: Sırbistan’ı yönetecek öğrenciler kim?

Sırbistan’da yaklaşık iki yıldır süren öğrenci protestoları, 25 Ekim’de yapılan erken genel seçimlerin ardından ülkenin siyasi dengelerini değiştirdi. Öğrenci hareketinin desteklediği Öğrenci Listesi, seçimde oyların yüzde 52,65’ini alarak ilk sıraya yerleşti. Aleksandar Vučić’in liderliğindeki ittifak ise yüzde 39,22’de kaldı. Vučić yenilgiyi kabul ederken, ülkede yeni bir siyasi dönemin kapısı aralandı. 

Ancak seçim zaferinin ardından en önemli soru, geleneksel bir siyasi parti gibi örgütlenmeyen hareketin ülkeyi nasıl yöneteceği. Financial Times’ın 26 Ekim tarihli haberinde de Öğrenci Listesi’nin liderlik yapısı, öne çıkan adayları ve yeni yönetimin karşılaşacağı zorluklar ele alındı. 

Vučić seçim yenilgisini kabul etti: “Öğrenci Listesi kazandı”

PARTİ YAPISI YOK, BAŞBAKAN ADAYI HENÜZ AÇIKLANMADI

Öğrenci Listesi’ni diğer siyasi oluşumlardan ayıran özelliklerin başında, belirgin bir liderinin ve geleneksel parti hiyerarşisinin bulunmaması geliyor. Üniversitelerde başlayan protestolar sırasında oluşturulan açık katılımlı toplantılar, hareketin karar alma süreçlerinde önemli rol oynadı.

Listede öğrencilerin kendileri yerine toplumun farklı kesimlerinden isimlere yer verilmesi de dikkat çekti. Akademisyenler, doktorlar, sanatçılar, sporcular ve çiftçilerden oluşan aday kadrosu, hareketin üniversite protestolarının ötesine geçerek geniş bir toplumsal destek oluşturma hedefini yansıtıyor.

Bununla birlikte, sokak protestolarında ve üniversitelerde işleyen kolektif karar alma modelinin hükümet yönetimine nasıl aktarılacağı henüz netleşmiş değil. Hareket, seçim zaferine rağmen başbakan adayını resmen açıklamadı. 

HAREKETİN ÖNE ÇIKAN İSMİ KARDİYOLOG ILİJA SRDANOVIĆ

Öğrenci Listesi’nin başında 56 yaşındaki kardiyolog ve üniversite öğretim üyesi Ilija Srdanović bulunuyor. Novi Sad’da görev yapan Srdanović, 2024’te tren istasyonundaki beton sundurmanın çökmesiyle başlayan protestolar sırasında hareketle birlikte öne çıktı.

Faciada 16 kişinin hayatını kaybetmesinin ardından kamu ihaleleri, denetim eksiklikleri ve devlet kurumlarının sorumluluğu tartışma konusu oldu. Başlangıçta hesap verilmesi ve sorumluların ortaya çıkarılması talebiyle başlayan gösteriler, zamanla yolsuzlukla mücadele ve kamu kurumlarının bağımsızlığı gibi daha geniş taleplere dönüştü.

Srdanović’in listenin ilk sırasında bulunması, başbakanlık görevini üstleneceği anlamına gelmiyor. Hareketin hükümetteki görev dağılımını nasıl yapacağı ve hangi isimleri öne çıkaracağı belirsizliğini koruyor. 

ESKİ MERKEZ BANKASI BAŞKANI DEJAN ŠOŠKIĆ DE LİSTEDE

Öğrenci Listesi’nde eski Sırbistan Merkez Bankası Başkanı Dejan Šoškić de yer alıyor. Ekonomi alanındaki deneyimiyle öne çıkan Šoškić’in yanı sıra Belgrad Üniversitesi profesörlerinden Radomir Šajčić ve farklı meslek gruplarından isimler de hareketin aday kadrosunda bulunuyor.

Adayların farklı alanlardan seçilmesi, öğrenci hareketinin yalnızca üniversite çevrelerine dayanan bir siyasi yapı oluşturmak istemediğini gösteriyor. Ancak adayların parlamentoya girmesi, doğrudan bakanlık veya hükümet görevi üstlenecekleri anlamına gelmiyor.

Hareketin önündeki temel sınavlardan biri, seçim döneminde dile getirilen yolsuzlukla mücadele, yargı bağımsızlığı ve kamu kurumlarının siyasi etkilerden arındırılması vaatlerini somut politikalara dönüştürmek olacak. 

16 KİŞİNİN ÖLDÜĞÜ FACİA PROTESTOLARIN BAŞLANGICI OLDU

Sırbistan’daki öğrenci hareketi, 1 Kasım 2024’te Novi Sad Tren İstasyonu’nda beton sundurmanın çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle başlayan protestoların ardından büyüdü.

Göstericiler, facianın sorumlularının hesap vermesini isterken kamu yönetiminde yolsuzluk ve denetim eksikliği bulunduğunu savundu. Üniversite boykotları ve kitlesel yürüyüşlerle büyüyen hareket, doktorlardan akademisyenlere ve çiftçilere kadar farklı toplumsal kesimlerden destek aldı.

Yaklaşık iki yıl süren protestoların ardından hareket, seçimlere katılan aday listesini destekleyerek parlamentoda çoğunluğu elde etti. Böylece sokaklarda başlayan siyasi itiraz, ülkenin yönetiminde söz sahibi olabilecek bir güce dönüştü. 

YENİ YÖNETİMİN İLK SINAVLARINDAN BİRİ: TARTIŞMALI OTEL PROJESİ

Öğrenci hareketinin önündeki önemli başlıklardan biri de Belgrad’daki eski Genelkurmay Başkanlığı binasının bulunduğu alana yönelik otel ve konut projesi. ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner ile bağlantılı şirketin gündeme getirdiği proje, tarihî yapının koruma statüsünün kaldırılması ve bu süreçteki idari işlemler nedeniyle tartışmalara yol açtı.

Söz konusu alanın koruma statüsünün kaldırılmasına ilişkin işlemler hakkında soruşturma yürütüldü ve bazı yetkililer hakkında dava açıldı. Financial Times’ın haberine göre, eski yönetimin üst düzey isimlerine kadar uzanabilecek bu süreç, yeni yönetimin yolsuzluk iddialarını nasıl ele alacağının göstergelerinden biri olabilir. 

VUČIĆ SONRASI DÖNEMDE HANGİ ZORLUKLAR BEKLİYOR?

Seçim sonuçları Öğrenci Listesi’ne parlamentoda çoğunluk sağlayabilecek bir konum kazandırdı. Ancak hükümetin kurulması ve devlet kurumlarının işleyişinin değiştirilmesi zaman alabilir. Yeni yönetimin, önceki iktidar döneminde göreve gelen bürokratlarla ve kamu kurumlarında yerleşmiş yapılarla nasıl çalışacağı önemli bir soru olarak öne çıkıyor.

Yolsuzlukla mücadele, yargı bağımsızlığı ve kamu hizmetlerinin iyileştirilmesi hareketin öne çıkan hedefleri arasında. Bunun yanında Sırbistan’ın Avrupa Birliği, Rusya ve Çin ile ilişkilerinin nasıl şekilleneceği de yeni yönetimin önündeki başlıklardan biri olacak.

Öğrenci Listesi’nin seçim başarısı, Sırbistan siyasetinde önemli bir değişime işaret ediyor. Ancak hareketin bu desteği tutarlı bir hükümet programına dönüştürüp dönüştüremeyeceği, önümüzdeki dönemin belirleyici sorusu olacak.