İsrail ve Hamas, Gazze Planının İlk Aşamasını Onayladı: Kalıcı Barış Yolunda En Büyük Adım

İsrail ve Hamas, ABD Başkanı Donald Trump'ın geçen hafta sunduğu Gazze planının ilk aşamasına anlaşmaya vardı. Henüz pek çok belirsizlik bulunsa da, bu anlaşma, iki yıldır süren savaşın kalıcı bir şekilde sona ermesi yolunda atılmış en büyük adım olarak değerlendiriliyor.

ANLAŞMANIN İÇERIĞI VE YÜRÜRLÜĞE GIRIŞ BELIRSIZLIĞI

Bu hafta Mısır'da yapılan dolaylı görüşmelerin ardından varılan anlaşmayı ilk olarak ABD Başkanı Trump, Truth Social platformu üzerinden duyurdu. Mısır basını anlaşmanın imzalanarak yürürlüğe girdiğini bildirirken, İsrail Başbakanlık Ofisi ise anlaşmanın bugün (Perşembe) yerel saatle 18.00'de yapılacak kabine toplantısındaki oylamanın ardından yürürlüğe gireceğini duyurdu.

Anlaşmanın ilk aşamasında sağlanan temel uzlaşma noktaları şunlar:

Gazze'deki İsrail saldırıları durdurulacak ve İsrail askerleri yeni pozisyonlarına çekilecek.

Hamas'ın elinde tuttuğu, hayatta olduğu düşünülen ortalama 20 rehine 72 saat içinde serbest bırakılacak. Diğer rehinelerin cenazeleri daha sonra teslim edilecek.

1700 ila 2000 Filistinli mahkum İsrail hapishanelerinden serbest bırakılacak.

Acil olarak gereksinim duyulan insani yardımlar artırılacak.

ANLAŞMANIN ZAMANLAMASI: DENGEYI DEĞIŞTIREN FAKTÖRLER

Uzmanlara göre, anlaşmanın bu dönemde sağlanmasında bir dizi faktör etkili oldu:

İsrail Üzerindeki Baskı: Uluslararası alanda izole olan ve ülkesinde artan baskı altında bulunan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İsrail'in en sadık müttefiki olan ABD liderlerinin güçlü müdahalesiyle karşı karşıya kaldı ve ABD'nin desteğini riske atamayacağı bir noktaya geldi.

Hamas Üzerindeki Baskı: Hamas, Gazze'deki İsrail güçlerine önemli kayıplar verdiremedi veya ilerlemelerini etkili bir şekilde yavaşlatamadı. Örgüt, Katar, Mısır ve Türkiye'nin taviz verme yönündeki baskısı altındaydı.

Rehinelerin Yük Oluşturması: Çoğunluğu Gazze dışında yaşayan Hamas liderleri, tuttukları rehinelerin, İsrail'e çatışmayı sürdürmek için bir neden sunduğu ve bir yük haline geldiği argümanına kısmen ikna olmuş görünüyor.

İLERLEYEN AŞAMALARDAKI BELIRSIZLIKLER VE RISKLER

Trump'ın Gazze planının ilk aşamasının onaylanması, tüm plan göz önünde bulundurulduğunda en kolay adım olarak nitelendiriliyor. Ancak, planın geleceği için birçok belirsizlik devam ediyor:

İsrail güçlerinin tam olarak ne kadar toprak vereceği ve kısmî bir çekilmenin zaman çizelgesinin ne olacağı hâlâ belirsiz. İsrail medyası şimdilik Gazze'nin yarısından fazlasını elinde tutmaktan bahsediyor.

Hamas'ın silahsızlanıp silahsızlanmayacağı ve hangi önlemlerin alınacağı belirsizliğini koruyor. Trump'ın 21 maddelik planında belirtilen, Hamas ve Gazze'deki militanlarının af kabul etmesi veya sürgüne gitmesi olası görünmüyor ve bu durum anlaşmayı tehlikeye atabilir.

 Savaşın kesin olarak sona ermesinden sonra Gazze'deki yönetimin tam olarak nasıl olacağı, harap olmuş bölgenin yeniden inşası ve uluslararası bir "istikrar" gücü için kimlerin asker sağlayabileceği gibi konular henüz müzakere edilmemiş durumda.

SAVAŞIN YENIDEN BAŞLAMA İHTIMALI

Analistler, yeniden çatışmaya yol açabilecek birçok olasılık olmasına rağmen, kuvvetli saldırıların hızla yeniden başlamasını olası görmüyor.

Daha olası senaryo, sonraki aşamalarla ilgili müzakereler aksadıkça kırılgan ateşkesin haftalarca, hatta aylarca sürmesi ve her iki taraf da yeni bir avantaj elde edebileceklerine karar verdiklerinde ateşkesin bozulması olarak değerlendiriliyor. Ancak, mevcut durum önceki ateşkeslerden farklı görünüyor ve hem Hamas hem de Netanyahu, çatışmayı sürdürmektense bir anlaşma yoluyla daha fazla kazanç elde edebileceklerine inanıyor gibi görünüyor. Süreç, Trump'ın Gazze'de daha uzun vadeli bir barış ve daha geniş kapsamlı bir Orta Doğu diplomatik sıfırlaması sağlamaya ilgi duymaya devam etmesine bağlı olacak.