İran savaşı pandemiyi geride bıraktı: Küresel ekonomide stagflasyon alarmı!

Arap Araştırmaları ve Politika Çalışmaları Merkezi tarafından yayımlanan kapsamlı bir rapor, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı savaşın küresel ekonomi üzerindeki etkilerini mercek altına aldı. 12 Nisan 2026 tarihli analizde, mevcut krizin Kovid-19 pandemisi ve 2008 Küresel Finans Krizi ile kıyaslanabilecek ölçekte olduğu vurgulandı. Raporda, dünyanın yeni bir “stagflasyon” riskiyle karşı karşıya kaldığına dikkat çekildi.

Hürmüz Boğazı Krizi Enerji Dengelerini Altüst Etti

Rapora göre küresel enerji ve gübre arzının yaklaşık dörtte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın kapanması, özellikle Körfez ülkeleri için ağır bir ekonomik darbe anlamına geldi. İran’ın çatışmayı bölgeye yayma stratejisi sonucu, Körfez ülkeleri ile Irak’ın hidrokarbon ihracatı savaşın ilk 40 gününde yüzde 76 oranında geriledi. Bu süreçte yalnızca enerji ihracatından kaynaklanan kayıpların 40 milyar doları aştığı, gübre ihracatında ise 1 milyar dolarlık zarar oluştuğu belirtildi. Ayrıca savaş sürdükçe günlük kaybın 1 milyar doların üzerinde olduğu ifade edildi.

Enerji İhracatçıları Krizi Fırsata Çevirdi

Savaşın etkilerinden uzak kalan bazı ülkeler ise artan enerji fiyatlarından önemli kazanç sağladı. Rusya, Kanada, Norveç, Brezilya, Kazakistan ve Nijerya gibi üreticiler, günlük 17 milyon varillik ihracat kapasitesiyle fiyat artışlarından yararlanarak kısa sürede yaklaşık 15 milyar dolar ek gelir elde etti. Bu durum, küresel enerji piyasasında dengelerin hızla değiştiğini ortaya koydu.

Akaryakıt Fiyatları Küresel Ölçekte Sıçradı

Brent petrol fiyatlarının 132 dolar seviyesine kadar yükselmesi, dünya genelinde akaryakıt fiyatlarını doğrudan etkiledi. Mart 2026’nın son haftasında benzin fiyatları Filipinler’de yüzde 50 artarken, ABD, Avustralya, Nijerya ve Kanada’da yüzde 25’in üzerinde yükseldi. Japonya, Brezilya, İngiltere ve Çin gibi ülkeler ise sübvansiyonlar ve vergi düzenlemeleriyle artışı yüzde 10’un altında tutmayı başardı.

Dizel fiyatlarında ise daha sert artışlar yaşandı. Filipinler’de yüzde 81’e ulaşan artış, ABD’de yüzde 41, Kanada’da ise yüzde 36 seviyesine çıktı. Bu durum, üretim ve lojistik maliyetlerini doğrudan etkileyerek küresel enflasyon baskısını artırdı.

Gübre Fiyatlarında Sert Yükseliş

Pandemi dönemine kıyasla nakliye maliyetlerindeki artış daha sınırlı kalsa da, tarım sektöründe ciddi bir kriz yaşanıyor. Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla birlikte küresel üre arzının üçte biri kesintiye uğradı ve gübre fiyatları yüzde 45’in üzerine çıkan bir artış gösterdi. Bu gelişmenin, önümüzdeki dönemde gıda fiyatlarına da yansıması bekleniyor.

Körfez Ülkeleri İçin Gıda Güvenliği Alarmı

Raporda, Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinin gıda ithalatının yaklaşık yüzde 70’inin Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiği hatırlatılarak ciddi bir risk uyarısı yapıldı. Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz’e erişimi sayesinde görece avantajlı olduğu belirtilirken, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin stratejik stokları sayesinde kısa vadede direnç gösterebildiği ifade edildi.

Buna karşılık Kuveyt ve Bahreyn’in yüksek risk grubunda yer aldığı, bu ülkelerde balık ve et fiyatlarının yüzde 30’un üzerinde arttığı vurgulandı. Alternatif ticaret yolları olarak Ürdün’ün Akabe Limanı ve Suriye üzerinden karayolu taşımacılığı öne çıksa da, bu güzergahların maliyetli ve yetersiz olduğu değerlendirildi.

Pandemi İle Savaşın Ekonomik Etkisi Karşılaştırıldı

Raporun sonuç bölümünde, piyasaların savaşa verdiği tepkinin bazı açılardan pandemi döneminden daha sert olduğu ifade edildi. Kovid-19 sürecinde küresel dayanışmanın öne çıktığı, ancak mevcut savaşta siyasi ayrışmalar ve belirsizliğin ekonomik sistemi daha kırılgan hale getirdiği belirtildi.

Ayrıca pandemi sonrası oluşan yüksek küresel borç yükü nedeniyle hükümetlerin ekonomik şoklara karşı müdahale kapasitesinin ciddi şekilde azaldığına dikkat çekildi. Bu durumun, mevcut krizin etkilerini daha da derinleştirebileceği uyarısı yapıldı.