Gri Liste Endişesi Yeniden! FATF Heyeti Türkiye’de Değerlendirmede!

Ekonomik ve mali şeffaflık açısından kritik öneme sahip FATF, Türkiye’nin gri listeden çıkış sürecinin ardından yeni bir değerlendirme için yeniden Ankara’ya geliyor. Ziyaretin sonuçları, Türkiye’nin listede kalıp kalmayacağı konusunda belirleyici olacak. İşte detaylar…

Kara para aklama (KA) ve terörizmin finansmanıyla (TF) mücadeleyi denetleyen Mali Eylem Görev Gücü (FATF), geçen yıl gri listeden çıkan Türkiye'nin attığı adımları ve mevcut uygulamaları yerinde görmek için geliyor. 5. tur değerlendirme raporu kapsamında yapılacak bu ziyaret, Türkiye'nin gri listeden çıktıktan sonraki performansını masaya yatıracak.

Eski MASAK Başkanı Osman Dereli, Ekonomim'e yaptığı açıklamada, FATF ekibinin kolluk kuvvetlerinden mali istihbarat birimlerine, denetleyici otoritelerden özel sektör temsilcilerine kadar geniş bir yelpazede birebir görüşmelerle derinlemesine bir inceleme yürüteceğini ifade etti.

MEVZUAT DEĞIL, UYGULAMA ETKINLIĞI ÖLÇÜLECEK

Bu denetim süreci, geçmiştekilerden önemli bir noktada ayrılıyor. FATF heyeti artık yalnızca yasal düzenlemelerin kâğıt üzerinde var olup olmadığına değil (mevzuat), bu düzenlemelerin pratikte ne kadar "etkin biçimde" uygulandığına ve somut sonuçlarına odaklanacak. Kasım ayında gerçekleşecek yerinde ziyaret sırasında, heyet kamu ve özel sektör temsilcileriyle bir araya gelmiş olarak bu etkinliği sorgulayacak.

YENI RISK ALANLARI VE TEKNOLOJI MERCEK ALTINDA

5. tur değerlendirmesinin temel odak noktalarından biri de teknoloji kullanımı olacak. Ülkelerin yapay zekâ ve öğrenen makineler gibi sistemleri KA/TF mücadelesinde ne kadar etkin kullandığı değerlendirilecek. Ayrıca kripto varlık işlemleri, elektronik para sistemleri, gayrimenkul sektörü ve yüksek değerli emtia ticareti gibi yeni risk alanları da çok daha derinlemesine incelenecek.

"TÜRKIYE BU MÜCADELEDE BIR ÜST LIGE ÇIKTI"

Eski MASAK Başkanı Osman Dereli, Türkiye'nin 2011 ve 2021'de gri listeye alındığını hatırlattı. Dördüncü turda eleştirilen suç gelirleriyle yetersiz mücadele ve mevzuat eksikliklerinin, takip sürecinde giderildiğini belirtti. Dereli, MASAK'ın yetkilerinin genişletilmesi, idari para cezalarının artırılması ve mal varlığı dondurma mekanizmalarının ihdas edilmesi gibi reformlarla, Türkiye'nin suç gelirleriyle mücadelede daha üst bir seviyeye çıktığını altını çizdi.

FATF TÜRKIYE'DEN NELER BEKLIYOR?

Yeni değerlendirme süreci, yalnızca MASAK, BDDK, SPK gibi düzenleyici kurumları değil; bankalar, ödeme kuruluşları, kripto hizmet sağlayıcıları ve değerli maden ticareti yapan şirketleri de kapsıyor. FATF'in Türkiye'den beklediği temel adımlar şunlar:

MASAK'ın eyleme geçirilebilir ve etkili istihbarat üretmesi.

Kolluk kuvvetleri, savcılar ve denetçiler arasında veriye dayalı iş birliği.

Doğru, güncel ve erişilebilir "gerçek sahiplik" bilgisi sunulması.

Emlakçılar, avukatlar ve muhasebeciler gibi meslek gruplarının KA/TF kontrollerini etkin uygulaması.

Finansal kapsayıcılığı (STK'lar, küçük işletmeler vb.) engellemeden, "risk temelli" bir yaklaşımın benimsenmesi.

Varlık müsaderesi gibi somut sonuçların nicel verilerle ölçülmesi.

FATF LISTELERI NE ANLAMA GELIYOR?

1989'da G7 tarafınca kurulan ve Türkiye'nin 1991'de üye olduğu FATF, ülkelerin 40 Tavsiye Kararı (teknik uyum) ve 11 Etkinlik kriteri (uygulama) üstünden denetim yapar.

Gri Liste (Artırılmış İzleme): KA/TF mücadelesinde eksikleri olan ama bu eksikleri gidermek için FATF ile ortaklık yapan ülkeleri kapsar. Doğrudan bir yaptırım olmasa da uluslararası yatırımcı itimatını zedeler, sermaye girişlerini yavaşlatır ve kredi notlarını olumsuz etkileyebilir.

Kara Liste: Yüksek riskli ve ortaklık yapmayan ülkeleri (Myanmar, Kuzey Kore ve İran gibi) tanımlar. FATF, bu ülkelerle iş ilişkisi kurulmaması yönünde uyarılarda bulunur.

Bu değerlendirme süreci, Türkiye için yalnızca bir denetim değil, aynı zamanda finansal sistemin güvenilirliğini uluslararası alanda pekiştirme fırsatı olarak da eleştiri bir eşik anlamına geliyor.