Cüzdanlarda alarm zilleri çalıyor: 4 kişilik ailenin aylık gideri 123 bin lirayı aştı

Türkiye’de hane halklarının ekonomik durumuna ilişkin göstergeler, geçim baskısının ve borç yükünün sürdüğüne işaret ediyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) ekim ayı verilerine göre tüketici güven endeksi, bir önceki aya kıyasla yüzde 7,7 gerileyerek 84,8 seviyesine indi. Dört kişilik bir ailenin aylık geçim maliyeti 123 bin lirayı aşarken, ödenemediği için yasal takibe alınan kredi kartı borçları da 200 milyar liraya yaklaştı.

TÜKETİCİ GÜVENİ DOKUZ AYIN DİBİNDE

TÜİK’in açıkladığı verilere göre tüketici güven endeksi, eylül ayında 91,9 seviyesine çıkarak Temmuz 2018’den bu yana en yüksek değerine ulaşmıştı. Ancak ekimde yaşanan sert düşüşle endeks 84,8’e geriledi. Böylece yalnızca bir ayda 7,1 puanlık kayıp yaşanırken tüketici güveni son dokuz ayın en düşük seviyesine indi.

Eylülde yaklaşık sekiz yılın zirvesini gören endeksin kısa sürede belirgin biçimde gerilemesi, tüketicilerin ekonomik koşullara ilişkin değerlendirmelerindeki değişimi ortaya koydu.

VATANDAŞIN MADDİ DURUM BEKLENTİSİ KÖTÜLEŞTİ

Tüketici güvenindeki düşüşün en belirgin hissedildiği alan, hanelerin mevcut maddi durumuna ilişkin değerlendirmeler oldu. Eylülde 75,3 olarak ölçülen endeks, ekimde yüzde 9,3 azalarak 68,3’e düştü.

Önümüzdeki 12 ayda hanenin maddi durumunun nasıl değişeceğine yönelik beklenti endeksi de 93,7’den 86,4’e geriledi. Ülke ekonomisinin gelecek bir yıllık görünümünü değerlendiren endeks yüzde 9 düşüşle 81,7 seviyesine indi.

Buzdolabı, çamaşır makinesi ve mobilya gibi dayanıklı tüketim ürünlerine harcama yapma eğilimi de zayıfladı. Bu alandaki endeks, 108,8’den 102,7’ye geriledi.

DÖRT KİŞİLİK AİLENİN GEÇİM MALİYETİ 123 BİN 130 LİRA

Tüketici güvenindeki gerilemenin arka planında temel ihtiyaçların maliyeti de bulunuyor. TÜRK-İŞ’in eylül ayı araştırmasına göre dört kişilik bir ailenin sağlıklı ve yeterli beslenebilmesi için yapması gereken aylık harcama 37 bin 801 liraya ulaştı.

Kira, elektrik, su, ulaşım, giyim, eğitim ve sağlık gibi diğer zorunlu giderler de hesaba katıldığında dört kişilik bir ailenin aylık toplam harcama ihtiyacı 123 bin 130 liraya çıkıyor. Bekar bir çalışanın aylık yaşama maliyeti ise 48 bin 885 lira olarak hesaplandı.

Araştırmada, mutfak harcamalarındaki yıllık artışın yüzde 35,14’e ulaştığı belirtildi. Veriler, özellikle temel ihtiyaçlar için ayrılması gereken bütçenin haneler üzerindeki baskısını ortaya koyuyor.

KREDİ KARTI BORÇLARI 200 MİLYAR LİRAYA YAKLAŞTI

Hane halklarının karşı karşıya olduğu ekonomik baskının bir diğer göstergesi, bankacılık sektöründeki borç verileri oldu. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerinden derlenen bilgilere göre bireysel kredi kartı borçları, yıl başındaki yaklaşık 2,79 trilyon lira seviyesinden 2 Ekim itibarıyla 3,53 trilyon liraya yükseldi.

Ödenemediği için takibe alınan kredi kartı alacakları ise aynı dönemde yüzde 59,51 artarak 199,8 milyar liraya ulaştı. İhtiyaç kredilerinde takibe düşen alacak tutarı da 116 milyar liradan 176,7 milyar liraya çıktı.

Böylece kredi kartları ve ihtiyaç kredilerinde takibe alınan borçların toplamı yaklaşık 376,5 milyar liraya ulaştı. Rakamlar, borç geri ödemelerinde yaşanan sorunların tüketici güvenindeki düşüşle birlikte dikkatle izlenmesi gereken bir başlık olduğunu gösteriyor.

ENFLASYON DÜŞSE DE FİYATLAR YÜKSELMEYE DEVAM EDİYOR

Eylül ayında yıllık enflasyon yüzde 29,73’e gerileyerek uzun bir aradan sonra yüzde 30’un altına indi. Ancak enflasyon oranındaki düşüş, fiyatların genel olarak ucuzladığı anlamına gelmiyor. Fiyat artışlarının hız kesmesiyle fiyatların düşmesi birbirinden farklı durumlar.

TÜİK verilerine göre son bir yılda gıda fiyatları yüzde 27,62, ulaştırma giderleri yüzde 35,10 arttı. Konut, su, elektrik ve doğal gazı kapsayan harcama grubundaki yıllık artış ise yüzde 39,99 olarak kaydedildi.

Bu veriler, geçen yıl 10 bin lira tutan bir konut ve enerji harcamasının aynı ürün ve hizmetlerden oluşan sepet için yaklaşık 14 bin liraya yükseldiğini ortaya koyuyor. Dolayısıyla enflasyon oranındaki gerilemeye rağmen vatandaşların günlük harcamalarında hissettiği maliyet baskısı devam ediyor.

PERAKENDE SATIŞLAR ARTTI, TİCARETİN BAZI ALANLARI GERİLEDİ

Ekonomik görünümdeki farklılaşma, ticaret verilerinde de kendini gösterdi. TÜİK’in ağustos ayı istatistiklerine göre perakende satış hacmi, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 10,1, bir önceki aya göre ise yüzde 1,4 yükseldi.

Buna karşılık motorlu taşıtların satış ve onarım faaliyetlerini kapsayan ticaret hacmi yıllık bazda yüzde 11,2 geriledi. Toptan ticaret hacminde de yüzde 1,9 düşüş görüldü. Böylece ticaretin farklı alanlarında birbirinden ayrışan bir görünüm ortaya çıktı.

TÜRKİYE’DE 2 MİLYON 740 BİN İŞSİZ VAR

Tüketicilerin geleceğe yönelik beklentilerini etkileyen unsurlardan biri de iş gücü piyasasındaki durum. TÜİK’in ağustos ayı verilerine göre Türkiye’de işsiz sayısı 2 milyon 740 bin olarak hesaplanırken işsizlik oranı yüzde 7,8 oldu.

Genç nüfusta ise işsizlik oranı daha yüksek seviyelerde ölçüldü. 15-24 yaş grubunda işsizlik yüzde 13’e ulaşırken genç kadınlarda bu oran yüzde 19,4 olarak kaydedildi.

UZMANLAR YÜKSEK GEÇİM MALİYETİNE DİKKAT ÇEKİYOR

Verileri değerlendiren Kurumsal İktisat Uzmanı Gülsev Duran, tüketici güven endeksinin 100 puanın altında kalmasının kötümser beklentilere işaret ettiğini belirtti.

Duran, tüketici güveninin ekimde 84,8’e gerilemesinin gelecek 12 aya ilişkin ekonomik beklentilerdeki bozulmayı gösterdiğini ifade ederek şu değerlendirmede bulundu:

"Ekimde 84,8’e gerileyen endeksin iyimserlik sınırından uzaklaşması, gelecek 12 aya ilişkin ekonomik beklentilerde de bozulma yaşandığını gösteriyor. Enflasyon ve işsizlikteki gerilemeye rağmen yüksek geçim maliyetleri ile artan borç yükü haneler üzerindeki baskıyı sürdürüyor"

Tüketici güvenindeki gerileme, yükselen geçim maliyetleri ve takibe düşen borçlardaki artış birlikte değerlendirildiğinde, hanelerin ekonomik koşullara ilişkin kaygılarının sürdüğü görülüyor.