Çöp sanılan DNA’nın insan gelişimini kontrol ettiği ortaya çıktı!

Japonya, Çin, Kanada ve ABD’den bilim insanlarının yürüttüğü uluslararası bir araştırma, insan genomunun neredeyse yarısını oluşturan tekrarlayan DNA dizilerinin sanıldığından çok daha önemli işlevleri olduğunu ortaya koydu. Uzun yıllardır eski virüslerden kalma atık genetik materyaller olarak görülen bu diziler, aslında genlerin açılıp kapanmasını düzenleyen güçlü genetik anahtarlar olarak görev yapıyor.

TRANSPOZONLAR: "GEZİCİ DNA" PARÇALARININ ROLÜ

Kyoto Üniversitesi bünyesindeki İnsan Biyolojisi Gelişmiş Araştırma Enstitüsü (ASHBi) öncülüğünde yürütülen çalışmada, "transpozon" adı verilen bu gezici DNA parçalarının, hücre türlerine özgü gen faaliyetlerini kontrol ettiği belirlendi. Araştırmada özellikle MER11 ailesi üzerinde duruldu. MER11 dizileri, evrimsel akrabalıklarına göre alt gruplara ayrıldığında, farklı alt ailelerin gen düzenlenmesinde çeşitli roller üstlendiği gözlendi.

VİRAL DNA’NIN İNSAN GELİŞİMİ VE EVRİMİNDEKİ ÖNEMİ

Araştırmada kullanılan LentiMPRA yöntemiyle, 7000’den fazla MER11 dizisi insan kök hücreleri ve erken gelişim sinir hücrelerinde test edildi. En genç alt aile olan MER11_G4’ün, gen aktivasyonunu kuvvetle etkilediği görüldü. Bu viral DNA parçalarının insan, şempanze ve makak maymunlarında farklı mutasyonlar geçirerek türler arası genetik farklılıkların oluşumuna katkıda bulunduğu saptandı.

GELECEK ARAŞTIRMALAR İÇİN YENİ UFUKLAR

ASHBi’den Dr. Xun Chen, bu motiflerdeki değişikliklerin, türlerin kendine özgü gelişim özelliklerini ortaya çıkaran düzenleyici işlevlere dönüştüğünü ifade etti. Dr. Inoue ise, "Genom dizimizi uzun zaman önce çözdük ancak işlevlerinin çoğu hâlâ bilinmiyor. Transpozonların evrimdeki ve gen düzenlenmesindeki rolü, ilerleyen çalışmalarda daha iyi anlaşılacak" diye konuştu. Araştırma, çöplük sanılan DNA parçalarının, insan evriminde kritik görevler üstlendiğini göstererek, genetik bilime dair ezberleri bozdu.