Bilim insanları şokta: Dünya’nın içinde gizlenen dev yapılar bulundu

Dünya’nın iç yapısına dair sır perdesi, bilim insanlarının geliştirdiği yeni sismik görüntüleme yöntemleriyle aralanıyor. Yapılan son araştırma, çekirdek–manto sınırında yer alan ve yukarıya doğru yükselen dev kütlelerin varlığını doğruladı. Ortalama 1.000 kilometre yüksekliğe sahip bu olağanüstü yapılar, sıradan dağlardan farklı olarak kayalardan değil, yüksek yoğunluklu termokimyasal bileşimlerden oluşuyor. Araştırmacılar, bu bölgelerin gezegenin ilk dönemine ait kimyasal izleri hala bünyesinde barındırdığını ve milyarlarca yıldır varlığını sürdürdüğünü ifade ediyor.

YENİ SİSMİK TEKNİK GERÇEĞİ AÇIĞA ÇIKARDI

Utrecht Üniversitesi öncülüğündeki ekip, büyük depremler sonrası yayılan sismik dalgaların Dünya'nın derinliklerindeki davranışını üç boyutlu olarak izleyecek yüksek çözünürlüklü bir model geliştirdi. Radyoaktif kayma dalgalarının zayıflama hızını ölçen bu yeni teknik, daha önce fark edilmemiş düşük hız bölgelerini net biçimde belirledi. Afrika ve Pasifik Okyanusu’nun altında tespit edilen bu olağan dışı alanlar, bilim literatüründe "LLSVP" olarak bilinen dev termokimyasal yapılarla eşleşti.

ANTİK LEVHALARIN MEZARLIĞI OLABİLİR

Araştırmacıların öne sürdüğü en dikkat çekici hipoteze göre, bu bölgelerin kökeni milyarlarca yıl önce mantoya gömülen eski tektonik levhalara dayanıyor. Dalma–batma süreçleriyle çekirdek–manto sınırında biriken levha kalıntılarının zamanla yoğunluk farkı nedeniyle mantonun geri kalanıyla karışmadığı, böylece izole ve kalıcı dev yapılar oluşturduğu düşünülüyor. Bilim insanları bu bölgeleri "gezegenin derinliklerine gömülmüş antik levha mezarlıkları" olarak nitelendiriyor.

VOLKANİK SICAK NOKTALARIN GİZLİ KAYNAĞI MI?

Bu dev kütlelerin, sıcak nokta volkanizması olarak bilinen derin kaynaklı püskürmelerle ilişkisi de araştırmanın odağına girdi. Hawaii ve İzlanda gibi bölgelerde görülen sıcak malzeme yükselimlerinin bu yapılardan beslendiği ihtimali güçlü bir şekilde değerlendiriliyor. Ayrıca, bu bölgelerin sabit konumu manto akımlarını yönlendirerek kıtaların hareketini ve süper kıta döngülerini etkileyebilecek bir "çapa" görevi görüyor.

JEOBİLİMDE YENİ BİR DÖNEM

Yeni model, bilim dünyasında uzun süredir tartışılan kritik soruya da yanıt getiriyor: LLSVP’ler yüksek sıcaklıktan mı yoksa kimyasal bileşimden mi kaynaklanıyor? Araştırma sonuçları bu bölgelerin asıl belirleyici özelliğinin yüksek sıcaklık değil, benzersiz kimyasal yoğunluk olduğunu ortaya koydu. Bilim insanlarına göre bu keşif, Dünya’nın iç yapısının yüzeydeki iklimden biyolojik süreçlere kadar uzanan geniş bir etki alanına sahip olduğunu göstererek gezegen biliminde yeni bir kapı açtı.