Uzayda Yaşam Arayışının Problemi: Mars’tan Gelebilecek Mikroplar İnsanlar İçin Tehdit Oluşturabilir

NASA'nın Perseverance aracı Mars yüzeyinden kaya ve toprak örneklerini incelerken, gökbilimciler de evrenden gelebilecek olası yaşam izlerini ve sinyalleri araştırıyor. Ancak uzmanlara göre Dünya dışı yaşam keşfedilecekse bunun gelişmiş canlılardan ziyade mikroorganizmalar biçiminde ortaya çıkması daha olası.

NASA ve Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) çalışmalarında yer alan astrobiyolog Dr. Michaela Musilova, zorlu uzay koşullarına dayanabilecek canlılar arasında bakterilerin önemli bir yere sahip olduğunu belirtiyor.

Bazı Dünya bakterileri, olumsuz koşullarda kendilerini korumak için “spor” adı verilen dayanıklı bir forma geçebiliyor. Bu yapı, onları radyasyon ve diğer çevresel etkilere karşı daha dirençli hale getirirken uzun süre canlı kalmalarına da olanak sağlayabiliyor.

MARS ÖRNEKLERİ İÇİN ÖZEL GÜVENLİK ÖNLEMLERİ

Dünya dışı yaşam bulunması halinde en önemli sorulardan biri, bu canlıların gezegenimize getirildiğinde insan sağlığı açısından bir tehdit oluşturup oluşturmayacağı.

BBC Türkçe'de yer alan habere göre uzmanlar, Mars yüzeyinden alınacak örneklerin Dünya'da hastalık oluşturma ihtimalinin son derece düşük olduğunu belirtiyor. NASA da geçmişte yaptığı değerlendirmelerde, Perseverance'ın araştırdığı Mars yüzeyinden alınacak örneklerin Dünya'nın biyosferi açısından biyolojik tehlike oluşturma ihtimalinin son derece düşük olduğunu aktarmıştı. Bununla birlikte olası riskin tamamen göz ardı edilmemesi için özel güvenlik prosedürleri uygulanması planlanıyor.

NASA ve ESA'nın Mars'tan örnek getirilmesine yönelik çalışmalarında, Dünya'nın olası biyolojik tehditlerden korunması temel başlıklardan biri olarak ele alınıyor. NASA'nın güncel gezegen koruma yaklaşımına göre Mars'tan Dünya'ya örnek getiren bir görev, özel kısıtlamalara tabi bir “Earth Return” görevi olarak değerlendiriliyor. Örneklerin Dünya'ya ulaşmadan önce güvenli şekilde muhafaza edilmesi ve dönüş sonrasında karantina altında incelenmesi öngörülüyor.

ESA bilim insanı Silvio Sinibaldi, örneklerin muhafaza edilmesi ve araştırılması için yüksek güvenlik standartlarına sahip laboratuvarlara ihtiyaç duyulacağını belirtiyor. Örnekleri taşıyacak araçların dış yüzeylerinin de olası biyolojik bulaşma ihtimaline karşı kontrol edilmesi planlanıyor.

UZAY KOŞULLARI DÜNYA BAKTERİLERİNİ DEĞİŞTİREBİLİR

Bilimsel araştırmaların bir diğer odağında ise Dünya'dan uzaya götürülen mikroorganizmalar bulunuyor.

Eski astronot ve mikrobiyolog Dr. Kate Rubins, mikro yerçekimi ve uzay uçuşunun oluşturduğu stresin bazı bakterilerde hastalık yapma kapasitesiyle ilişkili genlerin aktif hale gelmesine yol açabileceğini belirtiyor.

Uzay ortamındaki koşulların bazı bakterilerin daha patojenik özellikler kazanmasına neden olabileceği araştırılıyor. Aynı zamanda uzay uçuşlarının insan bağışıklık sistemi üzerinde baskı oluşturması, vücutta daha önce baskılanmış bazı virüslerin yeniden aktif hale gelmesine yol açabiliyor.

Bu nedenle uzun süreli uzay görevlerinde astronotların yalnızca radyasyon veya mikro yerçekiminden değil, mikroorganizmaların değişen davranışlarından da korunması gerekiyor. NASA da uzay görevlerinde mikrobiyal bulaşmanın ve bunun mürettebat sağlığı üzerindeki etkilerinin gezegen koruma çalışmalarının önemli başlıklarından biri olduğunu belirtiyor.

DÜNYA MİKROPLARI MARS ARAŞTIRMALARINI DA YANILTABİLİR

Risk yalnızca Mars'tan Dünya'ya gelebilecek olası mikroplarla sınırlı değil. İnsanlığın kendi mikroorganizmalarını başka gezegenlere taşıması da bilimsel araştırmalar açısından ciddi bir sorun oluşturuyor.

Musilova, gelecekte Mars'ta bir yaşam formu tespit edilmesi durumunda öncelikle bunun gerçekten Mars'a ait olup olmadığının belirlenmesi gerektiğine dikkat çekiyor. Dünya'dan taşınan bir mikroorganizmanın Mars'ta bulunması, gerçek bir yaşam keşfiyle karıştırılabilir.

NASA'nın gezegen koruma çalışmaları da bu nedenle “ileri bulaşma” olarak tanımlanan Dünya mikroorganizmalarının başka gök cisimlerine taşınmasının önlenmesine odaklanıyor. Kurum, Mars gibi yaşam açısından bilimsel ilginin yüksek olduğu gök cisimlerine gönderilen araçların sterilizasyonu ve mikrobiyal yükün azaltılması için özel prosedürler uyguluyor.

Bu nedenle uzay araçlarının sterilizasyonu büyük önem taşıyor. ESA'nın 2028'de fırlatmayı planladığı Rosalind Franklin keşif aracı da bu yaklaşım doğrultusunda yüksek sterilizasyon standartlarıyla hazırlanıyor. Araçlarda kuru ısı, ultraviyole ışınlar ve gama radyasyonu gibi yöntemlerle mikrobiyal bulaşmanın mümkün olduğunca azaltılması hedefleniyor.

Ay ve Mars'a yönelik daha uzun süreli insanlı görevler planlanırken, mikroorganizmaların uzay koşullarında geçirebileceği değişimler ve astronotların bağışıklık sistemindeki zayıflama da araştırılması gereken başlıklar arasında bulunuyor.

Uzayda yaşam arayışı böylece yalnızca yeni bir canlı türü bulma çabasına dönüşmüyor. Bilim insanları aynı zamanda bulunabilecek yaşamın Dünya'ya nasıl taşınacağını, insan sağlığını etkileyip etkilemeyeceğini ve Dünya'dan götürülen mikropların başka gezegenlerdeki araştırmaları nasıl değiştirebileceğini de anlamaya çalışıyor. NASA'nın Mars örneklerini Dünya'ya getirme planlarında da bilimsel inceleme ile gezegen korumasının birlikte yürütülmesi hedefleniyor.