Zeki İnsanların Ortak Özelliği Belli Oldu! Her Gün Bunu Yapıyorlar!

Zeki bir insanın boş zamanını nasıl geçirdiği sorulduğunda çoğu kişinin aklına satranç oynamak, karmaşık bulmacalar çözmek veya zihni sürekli aktif tutan uğraşlar geliyor. Ancak psikolog Mark Travers'a göre zekâyla en güçlü bağlantıya sahip alışkanlık, bu aktivitelerden çok daha sıradan.

Cornell ve Colorado Boulder üniversitelerinde eğitim alan Travers, zekânın zorlayıcı hobiler aracılığıyla bir kas gibi sürekli geliştirilebileceği yönündeki yaygın görüşün doğru olmayabileceğini belirtiyor. Üstelik insanların önemli bir bölümünün söz konusu alışkanlığı okul hayatının ardından bıraktığına dikkat çekiyor.

UZAK TRANSFER SORUNU ZEKÂ GELİŞİMİNİ SINIRLIYOR

Psikologlara göre belirli bir zihinsel beceriyi sürekli tekrar etmek, kişinin yalnızca o alanda başarılı olmasını sağlayabiliyor. Bu durum "uzak transfer sorunu" olarak adlandırılıyor. Bir kişi belirli bir hafıza egzersizini defalarca yaptığında o egzersizde gelişebiliyor ancak kazandığı beceriyi farklı alanlara aktarması neredeyse hiç gerçekleşmiyor.

Satranç da bu duruma verilen en belirgin örneklerden biri. Usta oyuncuların sahip olduğu olağanüstü bilgi birikiminin önemli bölümü doğrudan satrançla bağlantılı. Bu nedenle satranç tahtasında sekiz hamle sonrasını hesaplayabilen bir kişinin, zorlu bir toplantıda da sekiz adım sonrasını öngörebileceği anlamına gelmiyor.

ZEKİ İNSANLARIN BIRAKMADIĞI ALIŞKANLIK: KEYİF İÇİN OKUMAK

Travers'a göre zekâ ölçümlerinde yüksek sonuçlara ulaşan kişilerde sık görülen alışkanlıklardan biri, herhangi bir zorunluluk bulunmadığı hâlde okumaya devam etmek. Başka bir ifadeyle, keyif için okumak öne çıkan alışkanlıklar arasında yer alıyor.

Psikologlar zekâyı iki temel başlık altında değerlendiriyor. Yeni ve daha önce karşılaşılmamış problemleri çözme becerisini ifade eden akışkan zekâ, kişinin sahip olduğu bilgi ve birikimin tamamını kapsayan kristalize zekâdan ayrılıyor.

Akışkan zekâ genç yaşlarda zirveye ulaşırken kristalize zekâ, kişinin yaşamı boyunca ve hatta onlarca yıl gelişmeye devam edebiliyor. Kitap okumak da sahip olunan bilgi birikiminin artırılmasına katkı sağlayan en etkili yöntemlerden biri olarak gösteriliyor.

OKUMANIN YÖNTEMİ DE ÖNEM TAŞIYOR

Okuma alışkanlığının nasıl sürdürüldüğü de sonuçlar açısından önem taşıyor. Review of Educational Research dergisinde yayımlanan ve yaklaşık yarım milyon okuru kapsayan bir araştırmaya göre, ekrandan okumanın anlama becerisiyle ilişkisi basılı kitaba kıyasla çok daha zayıf. Sesli kitaplarda ise anlama açısından elde edilen sonuçlar basılı kitaplara oldukça yakın.

Travers, bu konuda aşırı yorumlardan kaçınılması gerektiğini de belirtiyor. Roman okumanın empatiyi geliştirdiğine yönelik iddianın doğru olduğunu ancak söz konusu etkinin küçük olduğunu ifade ediyor.

Psikoloğa göre asıl önemli nokta, okunan kitabın ne kadar ağır veya karmaşık olduğu değil. Okuma alışkanlığının çeşitlilik göstermesi ve düzenli biçimde sürdürülmesi önem taşıyor.

Sonuç olarak zekâ yalnızca zihni zorlayan aktivitelerle değil, kimsenin kontrol etmediği zamanlarda dahi yeni şeyler öğrenmeye devam etmekle de bağlantılı görülüyor.