Sivas'ta 3 Bin 400 Yıllık Hitit Arşivi Ortaya Çıkarıldı!

Sivas'ın Kayalıpınar bölgesindeki antik Samuha'da sürdürülen kazı çalışmalarında, Hititlerin yaklaşık 3 bin 400 yıl önceki devlet ve saray yaşamına ilişkin önemli belgeler gün ışığına çıkarıldı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 2026 yılı kazılarında Kral 2. Tudhaliya dönemine ait 131 çivi yazılı tablet ve parçasının bulunduğunu açıkladı.

Ersoy, NSosyal hesabından yaptığı açıklamada Sivas Kayalıpınar'da Hititlerin devlet hafızasına uzanan önemli bir keşfin gerçekleştirildiğini belirtti. 2026 yılı kazılarında ortaya çıkarılan buluntularla, geçtiğimiz sezon ele geçirilen eserler birlikte değerlendirildiğinde kraliyet arşivindeki tablet ve parça sayısı 184'e ulaştı.

Bakan Ersoy, keşfin önemine ilişkin şu ifadeleri kullandı:

"2026 yılı kazılarında antik Samuha'da, Kral 2. Tudhaliya dönemine ait 131 çivi yazılı tablet ve parçasını gün yüzüne çıkardık. Geçtiğimiz sezon bulunanlarla birlikte sayı 184'e ulaştı. Böylece Kayalıpınar'daki kraliyet arşivi, 21. yüzyılda ortaya çıkarılan en kapsamlı Hititçe arşiv olarak tarihteki yerini aldı.
Hititçe ve Hurrice kaleme alınan bu belgeler, yaklaşık 3 bin 400 yıl öncesinin devlet yönetimini, askeri gelişmelerini, inanç dünyasını ve kraliyet ailesinin yaşadıklarını doğrudan günümüze taşıyor."

Tabletlerde şehirden şehre yayılan ve özellikle çocuklarla bebekleri etkileyen yüksek ateşli bir salgına ilişkin izlerin bulunduğu da aktarıldı. Belgelerde hastalanan bir bebek prensesin sağlık durumuna ilişkin kayıtların yanı sıra, daha sonra hayatını kaybetmesi ve kendisi için düzenlenen cenaze ritüeline dair bilgiler de yer alıyor.

21. YÜZYILIN EN KAPSAMLI HİTİTÇE ARŞİVİ

Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre Kayalıpınar kazıları, 2021'den bu yana Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki ekip tarafından yürütülüyor.

Kayalıpınar'da 2025'te aynı alanda bulunan 53 çivi yazılı tablet ve parçasının da söz konusu arşive ait olduğu değerlendirildi. 2026 yılında çıkarılan 131 yeni buluntuyla birlikte kraliyet arşivindeki toplam tablet ve parça sayısı 184'e ulaştı. Kazı ekibinin değerlendirmesine göre ortaya çıkarılan arşiv, 21. yüzyılda bulunan en kapsamlı Hititçe arşiv olma özelliğini taşıyor.

Kral 2. Tudhaliya dönemine tarihlenen belgeler Hititçe ve Hurrice kaleme alındı. Metinlerde devlet yönetimi, askeri gelişmeler, inanç dünyası ve kraliyet ailesinin yaşadıkları hakkında bilgiler bulunuyor. Arşivde ayrıca kehanet, fal, mektup, ritüel ve dua kategorilerinde metinler yer alıyor.

3 BİN 400 YIL ÖNCEKİ SALGIN TABLETLERE KAYDEDİLDİ

Arşivin dikkat çeken bölümlerinden birini şehirden şehre yayılan yüksek ateşli salgına ilişkin kayıtlar oluşturuyor. Hastalığın özellikle çocukları ve bebekleri ölüme sürüklediği, küçük prens ve prenseslerle yüksek rütbeli Hitit görevlilerinin çocuklarının sağlık durumlarının fal sorgulamaları aracılığıyla takip edildiği görülüyor.

Belgeler, salgının Hitit kraliyet ailesinde yarattığı endişeyi de ortaya koyuyor. Henüz anne sütüyle beslenen bir bebek prensesin sağlık durumu büyük bir kaygıyla ele alınırken, geleceğinin kehanet yoluyla öğrenilmeye çalışıldığı anlaşılıyor. Başka bir tablette ise bebek prensesin hayatını kaybettiği ve ardından onun için gerçekleştirilen cenaze ritüeli kayıt altına alınıyor.

BATI ANADOLU'DAN HİTİT KRALINA SAVAŞ UYARISI

Kraliyet arşivindeki belgeler, dönemin askeri tehditlerine ilişkin önemli ayrıntılar da içeriyor. Batı Anadolu'daki Hitit generallerinin Samuha'da bulunan Hitit kralına gönderdiği bir mektupta, Hitit bölgesinin düşmanlar tarafından çevrildiği bildiriliyor.

Generaller, düşmanları yenebilmek için kraldan asker, at ve savaş arabası gönderilmesini istiyor. Mektupta ihtiyaç duyulan desteğin ulaşmaması halinde durumun daha da ağırlaşacağı ve Hitit ordusunun yok edilebileceği yönünde uyarılar bulunuyor. Generaller ayrıca gerekli yardımın gönderilmemesi halinde ortaya çıkacak sonuçların sorumluluğunu üstlenmeyeceklerini krala bildiriyor.

Bakan Ersoy'un konuya ilişkin açıklamasında şu ifadeler yer aldı:

"Batı Anadolu'daki Hitit generallerinin krala gönderdiği bir başka mektup ise düşman tehdidi karşısında asker, at ve savaş arabası talep edildiğini, yardım ulaşmaması halinde ordunun yok olabileceğine ilişkin uyarıları ortaya koyuyor.
Kuş falcılarının izledikleri güzergahları ve gözlemlerini kaydettikleri tabletler de Hititlerin kehanet uygulamalarına ilişkin daha önce bilinmeyen bilgiler sunuyor. Bu eşsiz arşiv Hitit tarihinden dini uygulamalarına, dilin gelişiminden katiplik kültürüne kadar pek çok alanda yeni bir kapı aralıyor. Anadolu'nun binlerce yıllık hafızasını bilimle gün yüzüne çıkarmaya, korumaya ve geleceğe taşımaya devam ediyoruz."

HİTİTLERİN KUŞ KEHANETLERİNE İLİŞKİN YENİ BİLGİLER

Arşivdeki tabletlerden biri, Hititlerin kuş falı ve kehanet uygulamalarına ilişkin ayrıntıları da ortaya koyuyor. Söz konusu tablette kuş falcılarının Samuha'nın dışına çıkarak farklı bölgelerde yaptıkları gözlemler günlük düzeninde kaydediliyor.

Falcıların konakladıkları kentler, izledikleri güzergahlar ve gözlemledikleri kuşlar belgelerde ayrıntılı şekilde yer alıyor. Çivi yazılı metinler böylece kuş falının nasıl değerlendirildiği ve yorumlandığı konusunda daha önce bilinmeyen bilgiler sunuyor.

Kayalıpınar'da ortaya çıkarılan kraliyet arşivi, yalnızca Hitit tarihine değil, dönemin dini uygulamalarına, Hitit dilinin gelişimine ve kâtiplik kültürüne ilişkin araştırmalara da yeni veriler sağlıyor. Yaklaşık 3 bin 400 yıl önce kaleme alınan belgeler, Anadolu'nun binlerce yıllık geçmişine ilişkin devlet kayıtlarını günümüze taşıyor.