Arkeologları şaşırtan görüntü: Kayadaki insan figürünün sırrı çözülemiyor!

Kuzey Sudan’ın Mahas bölgesindeki Miseeda’da, granit bir tepeye insan boyutlarında oyulmuş dikkat çekici bir kabartma bulunuyor. Binlerce yıldır bölgede varlığını koruyan figürün kimi temsil ettiği ise henüz kesinlik kazanmış değil. Araştırmacılar, kabartmanın Kuş Krallığı’nın bir hükümdarına ait olabileceği ihtimali üzerinde duruyor.

Figürün çevresine ise 7. yüzyılda yerel inşaatçılar tarafından bir Hıristiyan kilisesi inşa edildiği belirtiliyor.

Varşova Üniversitesi’nden Dr. Joanna A. Ciesielska liderliğindeki araştırma ekibi, hem kaya kabartmasını hem de kiliseyi kapsamlı şekilde inceledi. Ekibin elde ettiği bulgular Antiquity dergisinde yayımlandı.

“Miseeda’nın İyi Çobanı” (Good Shepherd of Miseeda) adı verilen proje kapsamında araştırmacılar, bölgenin zaman içinde geçirdiği değişimi ortaya koymak amacıyla yüzey araştırması, kaya sanatı incelemeleri, yerel halkla görüşmeler ve bilgisayar destekli haritalamayı birlikte kullandı.

Çalışma kapsamında yaklaşık 300 arkeolojik alan incelendi. Kilise araştırmanın merkezinde yer alırken granit tepenin farklı arkeolojik izler de barındırdığı tespit edildi.

Ekip bölgede bir aslan, bir fil, olası bir gergedan ve daha küçük sığır figürlerini kayıt altına aldı. Ayrıca haç ve gemi gibi daha geç döneme tarihlenen Hıristiyan betimleri de bulundu. Bu tasvirlerin bazılarının doğrudan kiliseye yöneldiği görüldü.

ÇANAK ÇÖMLEKLER GEÇMİŞİN İZLERİNİ TAŞIYOR

Bölgede bulunan çanak çömlekler, farklı dönemlerde burada yaşayan topluluklara ilişkin önemli bilgiler sundu. Arkeolojik veriler özellikle üç dönemde yoğun bir yerleşim ve kullanım olduğunu ortaya koydu.

İlk dönem, 12 bin ila 8 bin 200 yıl öncesine tarihlenen Mezolitik dönemdi. İkinci dönem yaklaşık MÖ 3 bin ile 2 bin 500 yılları arasındaki Geç Neolitik dönem olarak belirlendi. Üçüncü yoğun dönem ise MS 6. yüzyıldan 15. yüzyıla kadar uzanan Hıristiyanlık dönemi oldu.

Buna karşılık yaklaşık MÖ 1.700 ile MS 350 yılları arasındaki Kerma’dan Kuş Krallığı dönemine ait buluntuların oldukça az olması araştırmacıların dikkatini çekti. Üstelik bu dönem, gizemli kabartmanın muhtemelen yapıldığı zaman aralığını da kapsıyor.

Çanak çömlekler, bölgenin farklı kültürel etkiler altında kaldığını da gösterdi. Mezolitik döneme ait kaplarda yerel özellikler görülürken, daha sonraki dönemlerde üretilen örneklerde hem kuzey hem de güney geleneklerinin izlerine rastlandı.

Bu tablo, bölgenin coğrafi konumuyla da örtüşüyor. Mahas, kuzeyde Mısır denetimindeki topraklarla daha güneydeki bölgeler arasında doğal bir geçiş alanı oluşturan Üçüncü Nil Çağlayanı’nın yakınında yer alıyor.

GİZEMLİ KABARTMA BİR HÜKÜMDARA MI AİT?

Granit tepeye işlenen figürün kimi gösterdiği araştırmanın en önemli sorularından biri olarak öne çıkıyor. Araştırmacılar bu soruya yanıt bulabilmek için çevredeki benzer anıtları da değerlendirdi.

Bu kapsamda incelenen örneklerden biri Gebel Qeili’de yer alan Kral Sherkarer’in dev kabartması oldu. Bu ölçekteki kabartmaların bölgede oldukça nadir bulunduğu belirtiliyor.

Sherkarer’in kabartmasının Meroë egemenliğinin güney sınırını işaret ettiği ifade edilirken araştırmacılar, Miseeda’daki figürün de benzer bir işleve sahip olarak bir sınır bölgesini göstermiş olabileceğini düşünüyor.

Ancak buna rağmen Miseeda’daki figürün hangi dönemde yapıldığı ve kimi temsil ettiği henüz kesin olarak belirlenebilmiş değil.

KİLİSENİN GEÇMİŞİ DE DİKKAT ÇEKİYOR

Miseeda’daki Hıristiyan kilisesi de bölgenin tarihine ilişkin önemli ipuçları taşıyor. Yapıda bulunan çanak çömlekler arasında erken Nobadia Krallığı’na ait kadehler ve Makuria Krallığı atölyelerinin üslubunu yansıtan erken dönem kaplar yer alıyor.

Araştırmacılar, kilisenin inşası için farklı dönemlerde insanlar açısından önem taşıyan bir noktanın seçilmiş olabileceğini değerlendiriyor. Yapının çevresinde bulunan çok sayıdaki Hıristiyan betimi de kilisenin yerel kutsal peyzajın merkezlerinden biri haline geldiğini düşündürüyor.

YEREL HALKIN ANLATILARI DA KAYDA GEÇİRİLDİ

Araştırma kapsamında bölgedeki güncel anlatılar da incelendi. Yerel halkın aktardığı bilgilere göre kilise geçmişte hacılar ve adaklarla ilişkilendirilen bir merkez olarak kabul ediliyordu.

Günümüzde bölge sakinleri burayı Beit Kitchiner veya Beit Sheitan olarak adlandırıyor. Bazı kişiler bölgeyi lanetli olarak tanımlarken, bazıları ise buranın mucizevi olduğuna inanıyor.

Yerel anlatılarda kilise; Orta Çağ sonrasına ait bir kale ve birkaç su türbesi, altın, ruhlar ve efsanevi yerlerle ilişkilendiriliyor.

Bugün bölgedeki başlıca kutsal alan ise Miseeda köyünde bulunan Şeyh Kuman türbesi. Bu alanın, suya ve efsanevi varlıklara yönelik inançları Sufilikle bir araya getirdiği belirtiliyor.

BİNLERCE YILLIK KÜLTÜREL KAVŞAK

Araştırmacıların değerlendirmesine göre Miseeda ve çevresi, binlerce yıl boyunca kuzey ve güney kültürlerinin bir araya geldiği ve birbirine karıştığı bir kavşak işlevi gördü.

Taş Çağı kamplarından Orta Çağ Nubia krallıklarına kadar farklı toplulukların bu tepeye tekrar tekrar döndüğü ve zaman içinde bölgeye yeni anlamlar yüklediği belirtiliyor.

Granit tepeye oyulan insan figürünün ise hâlâ kesinleşmiş bir adı bulunmuyor. Buna karşın araştırma, kabartmanın çevresindeki tarihsel ve kültürel kayıtların çok daha kapsamlı şekilde ortaya çıkarılmasını sağladı.