Yapay zekâ MS’in iki gizli yüzünü ortaya çıkardı

Londra Üniversitesi (UCL) ve Queen Square Analytics öncülüğünde yürütülen çalışmada, yaklaşık 600 MS hastasının MRI taramaları ve kan örnekleri incelendi. Araştırmacılar, sinir hücreleri hasar gördüğünde kana karışan serum nörofilament hafif zinciri (sNfL) adlı proteini merkeze aldı. Bu belirteç, hastalığın ne kadar aktif seyrettiğine dair önemli ipuçları sunuyor.

Makine öğrenimi tabanlı SuStaIn modeliyle yapılan analizler, MS’in bugüne kadar tanımlanmamış iki biyolojik alt tipe ayrılabileceğini gösterdi: “erken sNfL” ve “geç sNfL”.

ERKEN sNFL: DAHA AGRESİF SEYİR

Erken sNfL alt tipine sahip hastalarda, kandaki sNfL seviyeleri hastalığın başlarında hızla yükseliyor. Aynı dönemde beynin iki yarım küresini birbirine bağlayan korpus kallozumda belirgin hasar tespit ediliyor. Bu tablo, beyin lezyonlarının daha hızlı ilerlediği ve hastalığın agresif bir seyir izlediğini ortaya koyuyor.

Bu gruptaki hastalar için erken dönemde güçlü tedavilere başlanmasının, kalıcı hasarın önlenmesinde kritik rol oynayabileceği vurgulanıyor.

GEÇ sNFL: YAVAŞ AMA SESSİZ İLERLEYEN HASAR

Geç sNfL alt tipinde ise tablo farklı. Bu hastalarda önce limbik korteks ve derin gri madde gibi bölgelerde küçülme meydana geliyor. Ancak sNfL seviyelerindeki artış daha sonra ortaya çıkıyor. Yani sinir dokusundaki kayıp, kandaki belirteç yükselmeden önce başlıyor.

Bu durum, hastalığın daha yavaş ama sinsice ilerlediğini ve erken dönemde fark edilmesinin zorlaştığını gösteriyor.

“MS TEK BİR HASTALIK DEĞİL”

UCL’den Dr. Arman Eshaghi, keşfin önemini şu sözlerle özetliyor: “MS tek bir hastalık değil. Mevcut sınıflandırmalar dokudaki gerçek değişimleri yansıtmıyordu. Yapay zekâ ve sNfL gibi basit bir kan belirtecini MRI ile birleştirerek ilk kez iki net biyolojik desen ortaya koyduk.”

KİŞİYE ÖZEL TEDAVİ DÖNEMİ BAŞLIYOR

Bugün MS için yaklaşık 20 farklı tedavi seçeneği bulunsa da, özellikle ilerleyici türlerde hâlâ sınırlı etkiye sahip yöntemler mevcut. Yeni alt tiplerin tanımlanması, doktorların hastalığın seyrini daha baştan tahmin etmesine ve kişiye özel tedavi planları oluşturmasına imkân sağlayabilir.

Uzmanlara göre erken sNfL grubunda daha güçlü ilaçlar hızlıca devreye alınabilirken, geç sNfL hastalarında sinir hücrelerini korumaya yönelik farklı stratejiler geliştirilebilir. Bu keşif, MS tedavisinde uzun süredir beklenen kişiselleştirilmiş tıp döneminin kapısını aralıyor.