Türkiye'nin İstanbul Sözleşmesi'nden çekilmesi AİHM'e taşındı

Kadının İnsan Hakları Derneği (KİH), Türkiye'nin İstanbul Sözleşmesi'nden çekilmesine karşı iki buçuk yılı aşkın süredir sürdürdüğü hukuki mücadelede iç hukuk yollarını tükelttikten sonra davayı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) taşıdı.

2021 Mart ayında, kadınlar ve geniş toplum kesimlerinin itirazlarına rağmen, Türkiye Cumhurbaşkanının kararıyla İstanbul Sözleşmesi'nden çekildi. Böylece Türkiye, bir insan hakları sözleşmesinden tek taraflı olarak çekilen ilk ülke oldu.

KİH, bu karara karşı Danıştay'a başvurarak çekilme kararının iptalini talep etti. 28 Nisan 2022’de görülen duruşma, Danıştay tarihinin en kalabalık duruşması olarak kayıtlara geçti. KİH'in açtığı davanın bir sonraki duruşması ise 28 Kasım 2023'te Danıştay 10. Dairesi'nde yapıldı. Duruşmada, İstanbul Sözleşmesi'nden yalnızca "kağıt üzerinde" çekilindiği, ancak toplumun sözleşmeye sahip çıkmaya devam ettiği vurgulandı. KİH, asıl kazananın mücadeleye devam eden kadınlar ve LGBTİ+ bireyler olduğunu belirtti.

Ancak Danıştay 10. Dairesi, KİH’in de aralarında bulunduğu başvuruları, Danıştay savcılarının aksine oy çokluğuyla reddetti. Temyiz başvurusu da Aralık 2024'te reddedildi. KİH, bu kararın ardından Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulundu. Başvuruda, örgütlenme özgürlüğü ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiği ifade edildi.

Önceki başvuruların Anayasa Mahkemesi tarafından gerekçesiz şekilde reddedilmesi, KİH'in başvurusunun da benzer şekilde sonuçlanacağı kanaatini oluşturdu. Bu yüzden, iç hukuk yollarının tükenmiş olduğu ve etkili başvuru yolu kalmadığı gerekçesiyle, KİH, 18 Nisan 2025 tarihinde AİHM'ye başvuruda bulundu.

Başvuruda, İstanbul Sözleşmesi'nden çekilmenin örgütlenme özgürlüğü, adil yargılanma hakkı, etkili başvuru hakkı ve ayrımcılık yasağını ihlal ettiği belirtildi. Ayrıca, çekilme kararının aşırı sağ grupların baskısıyla alındığı ve bu kararın ardından kadınlara ve LGBTİ+'lara yönelik saldırıların arttığı ifade edildi. Mahkemenin Anayasa Mahkemesi kararını beklemeyi tercih etmesi durumunda, AYM kararından sonra AİHM'ye yeniden başvuru yapılabileceği bilgisi de başvuruda yer aldı.

KİH, konuya ilişkin şu açıklamayı yaptı:

"Şiddetten uzak, özgür ve eşit bir yaşam, bir Cumhurbaşkanı kararıyla bizlere lütfedilmediği gibi, bir Cumhurbaşkanı kararıyla da elimizden alınamaz. Mahkemenin kararı ne olursa olsun, bu gerçeği değiştirmez. Haklarımıza, varoluşumuza ve özgürlüğümüze yönelik politikalara karşı hem sokakta hem de hukuk önünde mücadele etmeye devam edeceğiz. İstanbul Sözleşmesi bizim, vazgeçmiyoruz."