Türkiye'de "Deprem Üretme Zamanı Gelmiş" 30 Fay Hattı Tespit Edildi!

Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Sözbilir, Türkiye genelinde 30 adet fay hattının "deprem üretme zamanının geldiğini" belirtti. Sözbilir'in açıklamasına göre, 1996 yılında yapılan bilimsel çalışmada tespit edilen 15'e yakın deprem üretmemiş faydan bugüne kadar 6'sı kırılmış durumda.

"Sismik Boşluk" Kavramı ve Tespit Yöntemleri

Kahramanmaraş merkezli 2023 depremlerinin ardından ülke genelindeki fayların durumunu belirlemek amacıyla kapsamlı bir çalışma başlattıklarını ifade eden Sözbilir, Türkiye'de 2011 yılından bu yana tanımlanan 485 fay bulunduğunu kaydetti. Bu faylar arasında "sismik boşluk" olarak adlandırılan ve "deprem üretme zamanı gelmiş" olarak değerlendirilen fay tiplerine odaklandıklarını anlattı.

Sözbilir, fayların üzerindeki son 125 yılda meydana gelen depremleri önceliklendirdiklerini belirterek, şu yöntemleri kullandıklarını açıkladı:

• Stres Birikimi: Depremlerin yokluğunun, fayların deprem üretmeden stres biriktirdiği anlamına geldiği ilk çıkış noktası olarak değerlendiriliyor.
• Paleosismoloji Yöntemi: Son 20 yılda Türkiye'de uygulanan fayları kesip inceleme yöntemi (paleosismoloji) ile fayların geçmiş dönemlerde ürettikleri depremler ortaya çıkarılıyor. Bu sayede fayın deprem tekrarlama aralığı belirleniyor.
• Süre Kıyaslaması: Fayın son depremden bu yana geçen süresi ile deprem tekrarlama aralığının ne kadar yakın ya da çakıştığına bakılıyor. Bu süreler birbirine ne kadar yakınsa, fayın çok yakında deprem üretmesi beklendiği anlamına geliyor.

Bu kriterler ışığında yapılan değerlendirmeler sonucunda, Türkiye genelinde 30 adet sismik boşluk sınıfında, yani her an deprem üretebilecek fay hattı olduğu tespit edildi.

Yıkıcı Deprem Beklenen Bölgeler

Prof. Dr. Hasan Sözbilir, özellikle İstanbul'un güneyindeki Kumburgaz, Adalar ve Avcılar segmentlerinin oluşturduğu fay hattında yıkıcı bir deprem beklendiğine dikkat çekti. Karada tespit edilen 30'a yakın fay hattının yanı sıra Akdeniz ve Ege Denizi'nde de denizin içinde belirli fayların bulunduğunu belirtti.

Sözbilir'in verdiği bilgilere göre, sismik boşluk sınıfında değerlendirilen ve yıkıcı deprem potansiyeli taşıyan diğer önemli fay hatları şunlar:

• Batı Anadolu: İzmir'deki Tuzla, Balıkesir'deki Gökçeyazı segmentli fay ve Eskişehir fayları.
• Orta Anadolu: Tuz Gölü, Kayseri-Erciyes ve Erkilet fayları.
• Kuzey Anadolu Fayı (KAF): Çoğu kırılmış olsa da Erzincan-Bingöl tarafındaki Yedisu Fayı gibi parçalar sismik boşluk sınıfında.
• Doğu Anadolu: Malatya ve Ovacık gibi faylar. Bu fayların 3 bin, 4 bin yıldır deprem üretmemiş olup sürekli stres biriktirdiği vurgulandı.
• Güneydoğu Anadolu Bindirme Kuşağı: Çok büyük ölçekli bu fay hattında Şirvan, Cizre ve Yüksekova fayları da sismik boşluk sınıfına giriyor.

Fay Üzerindeki Yerleşim Yerleri İçin Acil Önlemler

Sözbilir, hazırladıkları raporları, üzerinde çalışma yürüttükleri fayların bulunduğu belediyelere teslim ettiklerini ve ilgili belediyelerin de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile görüşmeler yaptığını bildirdi.

Bu fay hatları üzerindeki yapılaşmanın engellenmesi gerektiğinin altını çizen Sözbilir, şu önerilerde bulundu:

• Mekansal Planlama: Fayların yapılaşma açısından mekansal planlamada değerlendirilmesi ve "fay sakınım bandı" adı verilen bantlarla bu fayların üstündeki yapılaşmanın engellenmesi veya kısıtlanması gerekiyor.
• Mevcut Yapı Stokunun Değerlendirilmesi: Fayların üzerinde mevcut yapı stoku varsa, bu fay kırıldığında binanın ne kadar hasar alacağının belirlenmesi önem taşıyor.
• Kentsel Dönüşüm: Hasar alma yüzdesi yüksek olan binaların acilen kentsel dönüşüm kapsamında değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı.