Trump ile Musk arasındaki kriz NASA projelerini riske sokuyor mu?

Donald Trump ile Elon Musk arasında yaşanan harcama tasarısı krizi, NASA’nın bütçe ve projelerinin geleceğine dair büyük bir belirsizlik yarattı. Beyaz Saray, NASA'nın bilimsel araştırmalarını neredeyse yarı yarıya azaltacak bütçe önerisini Kongre’ye sundu. Bu durum, hali hazırda devam eden ya da uzayda faaliyet gösteren 40'tan fazla bilimsel görevin iptal riskiyle karşı karşıya kalmasına yol açıyor.

Trump, Elon Musk ve şirketi SpaceX ile yapılan federal sözleşmeleri iptal etmekle tehdit ederken, NASA Uluslararası Uzay İstasyonu’na mürettebat ve malzeme taşıma işinde SpaceX’in Falcon 9 roketlerine büyük oranda bağımlı. Ajans ayrıca, astronotları Ay ve Mars’a ulaştırmak için Starship roketini kullanmayı planlıyor.

Uzay bilimci Dr. Simeon Barber, yaşanan belirsizliğin insanlı uzay programına "soğutucu etki" yaptığını belirterek, karşılıklı açıklamalar ve ani değişikliklerin uzay bilimi alanındaki uzun vadeli planları zedelediğini vurguladı. Barber, uzay keşiflerinin hükümetler, özel sektör ve akademik kurumların iş birliği ile yürütülmesi gerektiğine dikkat çekti.

Beyaz Saray’ın önerdiği bütçe, Mars görevlerine 100 milyon dolarlık ek destek verirken, diğer pek çok alanda ciddi kesintiler içeriyor. California merkezli Planetary Society’den Casey Dreier, planlanan kesintilerin ABD uzay programı için şimdiye kadar karşılaşılan en büyük kriz olduğunu söyledi.

NASA, önerilen dörtte bir oranındaki bütçe kesintisinin, kaynakları Ay ve Mars keşiflerine odaklamak amacıyla yapıldığını savunuyor. Cranfield Üniversitesi’nden Dr. Adam Baker’a göre, Trump yönetimi NASA’yı Çin’den önce Ay’a astronot indirme ve Mars’a bayrak dikme hedeflerine odaklanacak şekilde yeniden yapılandırıyor, diğer görevleri ise ikincil öneme indiriyor.

Beyaz Saray’ın yeni bütçesine destek verenler, bu planın NASA’ya Apollo döneminden bu yana ilk kez net bir amaç kazandırdığını söylüyor. Ancak eleştirmenler NASA’nın bürokrasisinin hantallaştığını, görevlerin bütçelerinin sürekli aşıldığını ve kaynakların verimsiz kullanıldığını savunuyor. Bunun somut örneği, Ay’a dönüş için geliştirilen Space Launch System (SLS) roketinin gecikmeleri ve fırlatma maliyetlerinin 4,1 milyar dolara çıkması.

Buna karşılık, SpaceX’in Starship roketi fırlatma başına yaklaşık 100 milyon dolara mal olurken, Jeff Bezos’un Blue Origin şirketinin New Glenn roketi de benzer tasarruflar vaat ediyor. Alınan kararlarla SLS programının sonlandırılması ve yerine Starship ile New Glenn’in geçmesi planlanıyor, ancak Starship’in son test fırlatmalarında başarısızlıklar yaşandı ve Blue Origin henüz test aşamasında.

Dr. Barber, NASA’nın SLS’den vazgeçerken yeni sistemlerin finansmanında Elon Musk ve Jeff Bezos’un motivasyonuna bağlı kalmasının risk oluşturduğunu belirtiyor. Bu isimlerin desteğini kaybetmesi halinde Kongre’nin ek bütçe sağlamak zorunda kalacağı uyarısında bulunuyor.

En büyük kayıplardan biri, diğer gezegenlerin keşfi ve Dünya’daki iklim değişikliğini izleyen 40’a yakın projenin iptal edilme ihtimali. Bu projelerin birçoğu uluslararası iş birlikleriyle yürütülüyor. Barber, bu kadar uzun sürede oluşturulan yapının hızla yıkılabileceğini ancak yıkım sonrası yeniden inşa planının olmamasının trajik olduğunu ifade ediyor.

İptal riski taşıyan projeler arasında Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ile ortak yürütülen Mars görevleri de bulunuyor. NASA’nın Perseverance aracı tarafından toplanan Mars kayalarının Dünya’ya getirilmesi ve Avrupa’nın Rosalind Franklin gezgininin Mars’ta yaşam izleri arama çalışmaları tehlike altında. ESA, bu gelişmeyi olumsuz bulmakla birlikte, kendi uzay programını daha özerk hale getirmek için bir fırsat olarak görüyor.