Katalonya’da insan kuleleri gökyüzüne uzanıyor! Yüzyıllık gelenek şaşırtıyor!

Katalonya’nın en dikkat çekici geleneklerinden biri olan castells, kelime anlamıyla “kaleler” anlamına geliyor. Ancak bu kaleler taşlardan değil, insanların birbirlerinin üzerine çıkarak oluşturduğu yapılardan meydana geliyor. Bir meydanda toplanan yüzlerce kişi, birkaç dakika içinde dev bir insan kulesi oluştururken en üst noktaya küçük bir çocuk çıkıyor ve elini havaya kaldırarak castell’in tamamlandığını gösteriyor.

Castells geleneğinin kökenleri 18. yüzyılda Tarragona çevresindeki Camp de Tarragona bölgesine uzanıyor. Geleneğin Katalonya’daki ilk yazılı kaydı 1712 yılında Valls kentinde görülürken, kökeninin Valensiya bölgesindeki daha eski Muixeranga geleneğine dayandığı düşünülüyor. Zamanla Valls, Tarragona ve Vilafranca del Penedès gibi kentlere yayılan castells, özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Katalonya’nın diğer bölgelerinde de yaygınlaştı.

Bugün Katalonya genelinde 100’den fazla castell ekibi bulunuyor ve yıl boyunca yüzlerce gösteri düzenleniyor. Her yıl 10 binden fazla castell kurulması, geleneğin yalnızca birkaç kişinin yaptığı sıradan bir gösteri olmadığını ortaya koyuyor.

KULELERİN TEMELİNDE GÜÇ VE GÜVEN VAR

Bir castell’in en alt bölümüne “pinya” adı veriliyor. Bu bölüm, yapının temelini oluşturan ve üst seviyelerden düşebilecek kişileri korumaya yardımcı olan insanlardan meydana geliyor. Üst katlara çıkıldıkça kişi sayısı azalıyor ve daha hafif, çevik ve dengeli kişiler görev alıyor.

Kulenin en üstünde ise “enxaneta” adı verilen küçük ve çevik çocuk bulunuyor. Çocuk tepeye ulaşıp bir elini havaya kaldırdığında kule kurulmuş kabul ediliyor. Ancak gösterinin başarılı sayılması için yapının yalnızca kurulması yeterli olmuyor; castell’in kontrollü şekilde tamamen dağıtılması da gerekiyor. Kulenin parçalanma aşaması çoğu zaman en riskli bölüm olarak değerlendiriliyor.

Castells’in temelinde güç, denge, cesaret ve sağduyu bulunuyor. Tabanı oluşturan kişilerin güçlü olması gerekirken, üst bölümlerde daha hafif ve çevik kişilere ihtiyaç duyuluyor. Fiziksel özelliklerin yanı sıra karşılıklı güven de büyük önem taşıyor. Çünkü bir kişinin yaptığı hata, onlarca kişiyi etkileyebiliyor.

KADINLARIN KATILIMI KULELERİ DEĞİŞTİRDİ

Uzun süre erkeklerin ağırlıkta olduğu castell dünyasında kadınların yer alması başlangıçta kolay olmadı. Ancak özellikle 1980’lerden itibaren kadınların ekiplerde daha fazla görev almasıyla kulelerin yapısında da değişiklik yaşandı.

Kadınların üst seviyelerde yer almaya başlaması, daha hafif ve güçlü yapıların kurulmasına katkı sağladı. Bu değişimin, geçmişte ulaşılması neredeyse hayal edilen 9 ve 10 katlı kulelerin kurulmasına da yardımcı olduğu belirtiliyor. Kadınlar yalnızca üst bölümlerde değil, pinya ve forro adı verilen destek katmanlarında da görev yapıyor.

Kulecilerin kendilerine özgü kıyafetleri bulunuyor. Beyaz pantolon, takımın rengindeki gömlek, bele bağlanan uzun “faixa” adı verilen kuşak ve genellikle başta kullanılan mendil bu kıyafetin temel parçalarını oluşturuyor. Faixa, geleneksel bir unsur olmasının yanında tırmanan kişiler için tutunabilecekleri bir destek noktası olarak da kullanılıyor.

Gösteri sırasında kuleyi oluşturan kişiler çıplak ayakla tırmanıyor. Bunun nedeni daha iyi denge sağlamak ve yukarı çıkarken alttaki kişinin vücudunu daha iyi hissedebilmek. Tepeye çıkan çocukların ise kask takması zorunlu.

TEK BİR KİŞİNİN BAŞARISI YETMİYOR

Castells’in en dikkat çekici özelliklerinden biri, en üstte bulunan kişinin başarısının aslında aşağıdaki onlarca kişinin kusursuz çalışmasına bağlı olması. Enxaneta bütün ilgiyi üzerine çekse de kuleyi ayakta tutan temel, birbirine güvenen insanların oluşturduğu ekip oluyor.

Bu anlayış, Katalonya’nın meydanlarında düzenlenen “diada castellera” adı verilen gösterilerde açıkça görülüyor. Gösteri başlamadan önce meydanda büyük bir kalabalık toplanıyor. Müzik eşliğinde kule yükselmeye başladığında ortam sessizleşirken, enxaneta elini havaya kaldırdığında meydan büyük bir coşkuyla yankılanıyor.

Castells yalnızca gösterilerden oluşmuyor. İki yılda bir Tarragona’da düzenlenen Concurs de Castells, bu geleneğin en büyük organizasyonlarından biri olarak öne çıkıyor. Yaklaşık 50 ekip yarışmada yer alırken, en başarılı 12 ekip büyük final niteliğindeki etkinlikte karşılaşıyor. Amaç yalnızca en yüksek kuleyi yapmak değil, zorlu yapıları başarıyla kurup tamamlayarak rakiplerden daha yüksek puan toplamak.

Bu geleneğin dünya çapındaki önemi de UNESCO tarafından kabul edildi. UNESCO, 16 Kasım 2010’da castells’i İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası ilan etti.

Dışarıdan bakıldığında insanların birbirlerinin omuzlarına çıkarak kule oluşturduğu tehlikeli ve sıra dışı bir gösteri gibi görünen castells, yakından incelendiğinde yüzlerce yıllık bir gelenek, ciddi fiziksel hazırlık ve kusursuz ekip çalışmasının birleşiminden oluşuyor.

Castell’de en güçlü kişi en yukarı çıkmıyor; en hafif ve çevik olan çıkıyor. En cesur kişinin başarısı da tek başına mümkün olmuyor. O kişi, aşağıda birbirine güvenen onlarca insanın omuzları üzerinde yükseliyor. Katalonya’nın insan kuleleri böylece yalnızca gökyüzüne ulaşmaya çalışan bir gösteriyi değil, insanların birlikte hareket ettiğinde neler başarabileceğini anlatan güçlü bir geleneği temsil ediyor.