Yeni Parti kuruldu! Türkiye siyasetinde bir ilk yaşandı

Özgür Özel liderliğinde CHP’den ayrılan milletvekilleri tarafından kurulan Yeni Parti, Türkiye Büyük Millet Meclisindeki dengeleri değiştirdi. 91 milletvekilinin katılımıyla Meclis grubunu oluşturan parti, AK Parti’nin ardından en fazla sandalyeye sahip ikinci siyasi parti haline geldi.

Yeni Parti, kuruluşuyla birlikte ana muhalefet görevini CHP’den devraldı. Böylece Türkiye’nin 1946 sonrasındaki çok partili siyasi hayatında ilk kez bir siyasi parti, kurulduğu gün ana muhalefet konumuna yükseldi.

YENİ PARTİ 91 MİLLETVEKİLİYLE MECLİS GRUBUNU KURDU

CHP’de yaşanan yönetim krizinin ardından Özgür Özel ve beraberindeki milletvekilleri yeni bir siyasi oluşum çatısı altında birleşti. Partinin kuruluş işlemlerinin tamamlanmasının ardından TBMM Başkanlığına gerekli bildirimler yapılarak Meclis grubu resmen oluşturuldu.

Yeni Parti’ye katılan 91 milletvekiliyle birlikte parti, Meclisteki tüm muhalefet partilerini sandalye sayısı bakımından geride bıraktı.

TBMM’de siyasi parti grubu kurulabilmesi için en az 20 milletvekili gerekiyor. Yeni Parti, bu sınırı önemli ölçüde aşarak doğrudan ana muhalefet konumuna yerleşti.

MECLİS ARİTMETİĞİ DEĞİŞTİ

Yeni Parti’nin kurulmasından önce TBMM’de AK Parti’nin 277, CHP’nin 135, DEM Parti’nin ise 56 milletvekili bulunuyordu.

CHP’den ayrılan 91 milletvekilinin Yeni Parti’ye geçmesiyle CHP’nin sandalye sayısı 44’e geriledi. Yeni Parti ise 91 milletvekiliyle AK Parti’nin ardından Meclisin ikinci büyük partisi oldu.

Bu değişiklikle CHP ana muhalefet sıfatını kaybederken, TBMM Genel Kurulundaki oturma düzeni ve siyasi parti grupları arasındaki sıralama da yeniden şekillendi.

CHP ANA MUHALEFET KONUMUNU KAYBETTİ

31 Mart 2024 yerel seçimlerinde yüzde 37,8 oy oranıyla Türkiye genelinde birinci parti olan CHP, Mecliste de ana muhalefet görevini yürütüyordu.

Kemal Kılıçdaroğlu’nun mutlak butlan kararı sonrasında yeniden genel başkanlık görevine getirilmesiyle başlayan süreç, partide büyük bir ayrılığa yol açtı. Özgür Özel liderliğindeki 91 milletvekilinin Yeni Parti’yi kurmasıyla CHP, herhangi bir genel seçime girilmeden ana muhalefet konumunu kaybetti ve Mecliste sandalye sayısı bakımından beşinci sıraya geriledi.

ÇOK PARTİLİ SİYASİ HAYATTA İLK KEZ YAŞANDI

Türkiye siyasi tarihinde daha önce de mevcut partilerden ayrılan milletvekilleri tarafından yeni siyasi oluşumlar kurulmuştu. Ancak bu partilerin hiçbiri kuruluş gününde ana muhalefet sıfatını kazanamamıştı.

Cumhuriyet’in ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, 17 Kasım 1924’te Cumhuriyet Halk Fırkasından ayrılan 28 milletvekili tarafından kurulmuştu. Kâzım Karabekir liderliğindeki parti, yaklaşık yedi ay sonra Bakanlar Kurulu kararıyla kapatılmıştı.

1930’da Mustafa Kemal Atatürk’ün teşvikiyle Fethi Okyar tarafından kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası ise yalnızca 99 gün faaliyet göstermiş ve ardından kendisini feshetmişti.

Bu girişimler kalıcı ve rekabetçi bir çok partili düzen oluşturamadığı için Türkiye’de yerleşik çok partili siyasi hayatın başlangıcı 1945-1946 dönemi olarak kabul ediliyor.

DEMOKRAT PARTİ SEÇİMDEN SONRA ANA MUHALEFET OLDU

Çok partili siyasi hayatın temel aktörlerinden Demokrat Parti de kurulduğu gün ana muhalefet konumuna ulaşamamıştı.

Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan öncülüğünde 7 Ocak 1946’da kurulan Demokrat Parti, kuruluş tarihinde Meclis grubu oluşturacak milletvekili sayısına sahip değildi.

Demokrat Parti, 21 Temmuz 1946’da yapılan genel seçimlerde 61 milletvekili çıkararak ana muhalefet partisi olmuştu. Dolayısıyla bu unvanı kuruluşuyla değil, ilk genel seçimin ardından kazanmıştı.

EN YAKIN ÖRNEK HÜRRİYET PARTİSİ OLDU

Yeni Parti’nin kuruluş gününde ana muhalefet olmasına en yakın tarihsel örnek Hürriyet Partisi olarak öne çıkıyor.

Demokrat Parti’den ayrılan 19 milletvekili tarafından Aralık 1955’te kurulan Hürriyet Partisi, başlangıçta CHP’nin gerisinde kaldı. Milletvekili sayısı 4 Aralık 1956’da 32’ye ulaştığında CHP’yi geçerek ana muhalefet konumuna yükseldi.

Hürriyet Partisi de bu sıfatı kuruluş gününde değil, yaklaşık bir yıl sonra kazanmıştı.

2002’de DSP’den ayrılan 63 milletvekilinin kurduğu Yeni Türkiye Partisi ise doğrudan Meclis grubu oluşturmasına rağmen Meclisin beşinci büyük partisi olarak kalmış, ana muhalefet görevi DYP’de devam etmişti.

Yeni Parti, 91 milletvekiliyle kurulduğu gün ana muhalefet konumuna yükselerek Türkiye’nin çok partili siyasi tarihinde daha önce görülmeyen bir tablo ortaya çıkardı.