Özel mülke kamu fonu: Antalya’da tartışmalı restorasyon

Antalya’nın tarihi Balbey Mahallesi’nde yer alan ve sivil mimarinin önemli örneklerinden biri olarak kabul edilen konak, 2018 yılında çıkan yangında ağır tahribata uğradı. Edinilen bilgilere göre konak, yangından önce Zihni Kilit tarafından dönemin AKP yönetimindeki Antalya Büyükşehir Belediyesi’ne 15 yıllığına kiralanmıştı. Bu süreçte mülkiyet Kilit’e ait kalırken, restorasyonun maliyeti kamu kaynakları ile karşılandı.

Restorasyon için harcanan para, belediyelerin topladığı emlak vergilerinin %10’unun aktarıldığı "Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Katkı Payı" fonundan sağlandı. Bu fonun amacı ise tarihi ve kültürel önemi bulunan yapıların korunarak gelecek kuşaklara aktarılması.

RESTORASYON FONUYLA ÖZEL MÜLK ONARILDI

Evrensel Gazetesi'nden Yusuf Yavuz'un haberine göre, Zihni Kilit’in sahibi olduğu özel mülkiyetteki konağın restorasyonu için kamuya ait bu fonun kullanılması, etik ve hukuki tartışmalara neden oldu. Taşınmaz Kültür Varlıkları fonunun esas olarak kamusal mülkiyetteki yapılar için ayrıldığına dikkat çeken uzmanlar, özel mülkiyetlerde bu tür uygulamaların istisnai ve sıkı denetime tabi olması gerektiğini belirtiyor.

KURUL ONAYI OLMADAN MÜDAHALE İDDİASI

Restorasyon süreci boyunca teknik usulsüzlük iddiaları da gündeme geldi. Bunlardan en dikkat çekeni, projede bulunmamasına rağmen "hidrolik kireç bazlı enjeksiyon" yönteminin uygulanması oldu. Yüklenici firma, 108 tonluk enjeksiyon işlemi yaptığını ileri sürerek yaklaşık 3 milyon TL’lik bir ödeme talep etti.

Ancak Antalya Valiliği ile İstanbul Teknik Üniversitesi uzmanları tarafından hazırlanan teknik raporlarda, bu işlemin projede yer almadığı ve teknik olarak da mümkün olmadığı ifade edildi. Bu durum üzerine ödemeye onay verilmedi ve söz konusu kalem için kamu bütçesinden ödeme yapılmadı.

PROJE MALİYETİ İKİ KATINA ÇIKTI

Başlangıçta 7,3 milyon TL olarak planlanan restorasyon maliyeti, zaman içinde iş artışı ve süre uzatımı gerekçesiyle iki katına çıkarak 14,8 milyon TL’ye ulaştı. Restorasyonun kamu kaynaklarıyla finanse edilmesi ve maliyetin öngörülenin çok üzerinde gerçekleşmesi, süreçteki şeffaflık sorununu daha da derinleştirdi.

Projenin onay süreçlerinde yeterli denetimin sağlanıp sağlanmadığı, yüklenici firma ile yapılan sözleşme koşullarının kamu yararına uygun olup olmadığı gibi konular ise kamuoyunda tartışılmaya devam ediyor.

KAMU KAYNAĞININ KİŞİSEL MÜLK İÇİN KULLANILMASI TEPKİ ÇEKTİ

Kamuoyundan ve uzman çevrelerden gelen eleştiriler, restorasyonun kamu fonlarıyla yapılmasının meşruiyetini sorgulatıyor. Özellikle kültür varlıklarının korunmasına yönelik fonun, özel mülkiyet kapsamındaki bir yapı için kullanılması; benzer durumda olan diğer kamu dışı yapılar için de emsal teşkil edebileceği endişesi yaratıyor.

Bazı uzmanlar, bu tür projelerde hem şeffaflık hem de kamu yararı ilkesinin gözetilmesi gerektiğine vurgu yapıyor. Ayrıca fonun kullanımına ilişkin denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiği ifade ediliyor.

Zihni Kilit’in yanan konağının restorasyonunda yaşanan süreç, kamu kaynaklarının kullanımına ilişkin etik ve idari sorumlulukları bir kez daha gündeme taşıdı.