Nazara Karşı Yapılmış: Smyrna’da “Süleyman Düğümü” Gün Yüzüne Çıktı!

İzmir kent merkezindeki Smyrna Antik Kenti’nde sürdürülen kazılarda, mozaiklerle süslü bir odada yer alan “Süleyman düğümü” motifi keşfedildi. Bitkisel ve geometrik desenlerle çevrili sembolün, geçmişte kıskançlık ve nazara karşı koruyucu amaçla kullanıldığı belirtildi. İşte detaylar…

Smyrna'da kazı ve restorasyon çalışmaları, Kültür ve Turizm Bakanlığının "Geleceğe Miras Projesi" kapsamında yıl süresince kesintisiz sürdürülüyor. Smyrna Agorası Kuzey Cadde'de yürütülen kazılarda ortalama 3x4 metre boyutlarında, iç içe geçmiş 12 köşeli panolarla bezeli mozaik taban bulunmuş oldu.

Mozaiğin merkezinde yer alan "Süleyman düğümü" motifi dikkati çekti.

70 YIL SONRA MOZAIK TABAN BULUNDU

Kazı Başkanı, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Türk İslam Arkeolojisi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Akın Ersoy, Smyrna'nın Büyük İskender'den sonra kurulan planlı bir şehir olduğunu söyledi.

Kentteki kazıların Smyrna Agorası ve Tiyatrosu'nda yoğunlaştığını belirten Ersoy, Agora Kuzey Cadde'de yürütülen kazılarda mozaik tabanın ortaya çıkmaya başladığını kaydetti.

Ersoy, "Mozaiklerde koruyucu sembollerin kullanıldığını görüyoruz. Bu tür mekanlarda hasetlik, kıskançlık oluşmaması için bazı koruyucu semboller, ister bu tür mekanların girişinde isterse döşemelerinde kullanılıyor. 'Süleyman düğümü', buna güzel bir örnek olarak karşımıza çıkıyor." ifadelerini kullandı.

Ersoy, Antik Dönem'de kentin önemli caddelerinden biri olan alanda, Geç Roma Dönemi'nde (Milattan sonra 4-6. yüzyıl) bir yapı inşa edildiğini, yapının sivil konut mu yoksa kamusal mekan mı olduğuna ilişkin kesin sonuca şu ana kadar ulaşamadıklarını ifade etti.

Smyrna Antik Kenti'nde daha önce "mozaikli salon"un bulunduğunu anımsatan Ersoy, ortalama 70 yıl sonra yeni bir mozaik döşemeye ulaşmanın kendileri için şaşırtıcı olduğunu dile getirdi.

ANTIK DÖNEM'IN "KEM GÖZLERE" KARŞI SEMBOLÜ

Alanı "mozaikli oda" olarak tanımladıklarını belirten Ersoy, Geç Antik Dönem'de bu tür mozaik tabanların yaygın kullanıldığını söyledi.

Ortaya çıkarılan mozaiklerde bitkisel motifler ve geometrik süslemelerin yer aldığını ifade eden Ersoy, mozaiğin merkezindeki "Süleyman düğümü" motifine dikkati çekerek, şunları kaydetti:

"Mozaiklerde koruyucu sembollerin kullanıldığını görüyoruz. Bu tür mekanlarda hasetlik, kıskançlık oluşmaması için bazı koruyucu semboller, ister bu tür mekanların girişinde isterse döşemelerinde kullanılıyor. 'Süleyman düğümü', buna güzel bir örnek olarak karşımıza çıkıyor. Yine bunun çevresinde küçük haç tasvirleri var. Bunlar, süsleme unsurları olarak başlayan bir geleneğin daha sonra bazı semavi dinlerin kabulü üzerine de sonraki dönemlerde kabul görmüş olan semboller. Sonuçta hepsi koruyucu semboller."

Bu sembollerin mekanı ya da mekanı kullananları "kem göz"den korumak amacıyla tercih edildiğini vurgulayan Ersoy, "Eğer burası bir kamusal mekansa kenti fakat bir konutsa o konutun sahibini koruyan semboller çünkü 'kem göz' diyoruz ya bunların o eve, o evin sahibine, o evde yaşayanlara zarar vermemesi için bu sembollerin kullanıldığını biliyoruz." diye konuştu.

"MOZAIKLI ODA" YAKLAŞIK 1500 YIL SONRA DA KULLANILMIŞ

Mozaikli odanın ortalama 1500 yıl sonra, 19. yüzyılda bölgede bulunan gayrimüslim hastanesi ya da çevredeki konutlar tarafınca yeniden kullanıldığını belirten Ersoy, "Geç Antik Dönem'deki mozaik döşeme açılmış, beğenilmiş ve bunun üzerine mekanlar inşa etmişler. Bunu nereden anlıyoruz? Çünkü inşa edilen duvarın sıvasının harcı, mozaiğin üzerine yatırılmış. Böylece 1500 yıl sonra o mozaik tabanın bir süre daha kullanıldığını görüyoruz." dedi.

Kazı alanının genişleyeceğini dile getiren Ersoy, "2026 kazılarında alanı büyüttüğümüzde belki başka mekanlar da ortaya çıkabilecek." ifadesini kullandı.