Mette Frederiksen: Kriz Yönetimi, Tarihi Özürler ve Avrupa'nın "En Tehlikeli Dönemi"

Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, ekim ayında Avrupa Birliği (AB) liderlerine ev sahipliği yaptığı savunma zirvesinde yaptığı açıklamalarla dikkatleri üzerine çekti. Frederiksen, mevcut durumu "Bugünkü Avrupa’ya bakınca İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra en zor ve tehlikeli bir dönemde bulunduğumuzu düşünüyorum," sözleriyle değerlendirdi. Mevcut zamanları iki dünya savaşı arasındaki döneme benzeten 47 yaşındaki Sosyal Demokrat siyasetçi, bu zorlu sürece çözüm olarak daha hızlı ve daha kapsamlı silahlanmayı görüyor; demokrasiyi silah gücüyle savunmanın mümkün olduğuna inanıyor. Frederiksen, 2019’dan bu yana sürdürdüğü başbakanlık görevi boyunca Avrupa içinde "sosyal demokrasiyi kurtaran kadın" olarak ün kazandı.

ZORLA DOĞUM KONTROLÜ UYGULANAN KADINLARDAN ÖZÜR DILEDI

Başbakan Frederiksen, aynı günlerde, Danimarka-Grönland ilişkilerinin karanlık bir sayfasını teşkil eden bir konu hakkında kamusal alanda özür diledi. 1960’lı ve 70’li yıllarda Danimarka’nın, genç yerli (İnuit) kadınlara bilgileri veya rızaları olmadan doğum kontrol spiralleri takarak Grönland nüfusunu kontrol etmeye çalıştığı "spiral kampanyası"nın mağdurları olan 4.500 kadından özür dileyen Frederiksen, mağdurların "hem fiziksel hem de psikolojik zarara uğradığını" kabul etti. Bu uygulamada zarar gören kadınlar mahkemeye başvurarak tazminat alma hakkı kazanmıştı. Frederiksen, bu olayı, Danimarka ile eski kolonisi Grönland arasındaki tarihin bir başka "karanlık sayfası" olarak nitelendirdi.

"DENEY ÇOCUKLARI"NDAN DA ÖZÜR GELDI

Frederiksen'in özrü, Danimarka-Grönland ilişkilerine gölge düşüren tek olay değildi. Danimarka, resmi olarak 1953’e kadar koloni olsa da, daha sonra özerklik kazanan Grönland'ı modernleştirme çabaları çerçevesinde sert uygulamalara imza atmıştı. Bu uygulamalardan biri olan ve "deney çocukları" olarak bilinen olayda, 22 Grönlandlı çocuk, Danimarkalı olarak yetiştirilip ülkelerine elit sınıf olarak dönmeleri amacıyla ailelerinden alınıp Danimarka’ya götürülmüştü. Ancak çocukların çoğu yurtlarda kaldı, ailelerini bir daha göremedi ve psikolojik sorunlar yaşadı. Bu olay birkaç yıl önce araştırılmış ve Frederiksen, hayatta kalan bu çocuklardan da özür dilemişti.

Bazı siyaset bilimciler, Frederiksen’in bu saygılı tavrının, ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland üzerinde "her ne pahasına olursa olsun" kontrol sahibi olma hayaline karşı verilmiş uygun bir yanıt olduğunu savunuyor. Trump'ın ilk başkanlık döneminde Grönland’ı satın alma isteği, Frederiksen’in bunu "saçmalık" olarak nitelemesiyle büyük bir diplomatik krize yol açmıştı.

TRUMP'A KARŞI GRÖNLAND İLIŞKILERINI GÜÇLENDIRME STRATEJISI

2019’da göreve başlayan Frederiksen, Danimarka Krallığı'nın (Grönland ve Faroe Adaları dahil) hükümet başkanı olarak rolünü, Trump’ın Grönland hamlelerine karşı farklı bir stratejiyle şekillendirdi. Amerikan girişimlerini açıkça reddederken, ABD’nin en yakın müttefiklerinden biri olduğunu da vurguladı. Eş zamanlı olarak AB ve İskandinav müttefiklerinin desteğini alan Frederiksen, Grönland ile ilişkileri güçlendirmeye odaklandı.

Mevcut ve önceki Grönland hükümetleriyle yakın işbirliği kurması ve adanın geleceğinin "Nuuk’ta başlayıp Nuuk’ta bittiğini" sık sık yinelemesi, Frederiksen’e Grönland toplumunda büyük saygı kazandırdı, hatta bağımsızlık yanlısı siyasetçilerin dahi takdirini topladı.

SERT VE HESAPLI KRIZ YÖNETICISI: GÖÇ VE SAVUNMA POLITIKALARI

1977 doğumlu olan Mette Frederiksen, başbakanlığı süresince aceleci ve tek başına karar almakla eleştirildi. En büyük eleştirilerden biri, Covid salgınında vizon çiftçiliğini parlamento onayı olmadan tamamen yasaklama kararıydı; bu karar sonucunda 15 milyon vizon telef edildi ve çiftçilere 4 milyar avroya yakın tazminat ödendi.