Şimşek esnafı uyardı: Yapay zekâ sistemi her gün 4 milyon mükellefi denetliyor

Hazine ve Maliye Bakanlığı, kamuoyunda “naylon fatura” olarak bilinen düzmece belgeyle mücadelede KAŞİF adlı yapay zeka destekli analiz uygulamasını devreye aldı. Sistem, büyük veri altyapısı üzerinden günde ortalama 4 milyon mükellefi tarayarak riskli işlemleri anlık olarak tespit ediyor.

KURAL TABANLI SİSTEMLERDEN YAPAY ZEKAYA GEÇİŞ

Kayıt dışı ekonomiyle mücadelede bugüne kadar SARP ve RİTAP gibi kural tabanlı programlar kullanılırken, KAŞİF ile yeni bir aşamaya geçildi. Ön tanım ve sabit kurallara dayanmayan sistem, mükellef davranışlarını kendi kendine öğrenerek analiz ediyor.

KAŞİF, mükelleflerin işlem alışkanlıklarındaki ani değişimleri otomatik olarak algılıyor. Her yeni veri setiyle model kendini güncelliyor ve riskli durumlar yeniden değerlendiriliyor. Bu sayede sahte belge düzenleyenler ile haksız iade talep edenler günbegün izleniyor.

ONLARCA BAŞLIKTA GÜNLÜK ANALİZ

Mükellefiyet, fatura, beyanname, tahakkuk ve tahsilat, ithalat-ihracat, işletme kapasitesi, çalışan sayısı, demirbaş gibi çok sayıda veri başlığı birlikte analiz ediliyor. Günlük raporlar oluşturularak riskli mükellefler hızla belirleniyor.

Uygulamanın devreye alınmasının hemen ardından dikkat çekici bulgular elde edildi. Kuruluş günü alımı olmadan fatura kesenler, kısa sürede on milyonlarca liralık düzmece belge düzenleyen yeni şirketler ve çalışanlar adına kurulan çok sayıda paravan şirket tespit edildi. Son üç ayda kurulup yüz milyarlarca lira fatura düzenleyen binlerce mükellefin fiili faaliyeti olmadığı belirlendi. Haksız KDV iade talepleri de sistem tarafından yakalandı.

RİSKLİ MÜKELLEFLERE HIZLI MÜDAHALE

Sahte belge düzenleme riski yüksek görülen mükellefler, inceleme yapılması amacıyla Vergi Denetim Kurulu’na bildiriliyor. Aynı zamanda bağlı vergi daireleri nezdinde yoklama yapılıyor ve komisyon kararlarıyla düzmece belge amacıyla açıldığı değerlendirilen mükellefiyetler kapatılıyor.

BAKAN ŞİMŞEK: ANINDA TESPİT, ANINDA İŞLEM

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yapay zeka ve makine öğrenmesiyle kayıt dışı faaliyetlerin artık anında tespit edilip işlem yapıldığını belirterek tüm mükellefleri kayıt içinde kalmaya davet etti.

NE OLMUŞTU?

Gelir İdaresi Başkanlığı, sahte belge ve haksız iade risklerini uzun süredir SARP ve RİTAP gibi kural tabanlı sistemlerle izliyordu. KAŞİF ise bu yaklaşımı ileri taşıyarak davranış odaklı, yapay zeka temelli bir denetim modeline geçişi temsil ediyor. Uygulama, GİB Teknoloji ile TÜBİTAK Yapay Zeka Enstitüsü iş birliğiyle geliştirildi. Amaç, sahte belgeyi erken aşamada yakalamak ve kayıt dışı ekonomiyi kalıcı biçimde daraltmak.