Kıyamet Buzulu’nda kritik çözülme: Bilim insanları domino etkisine karşı uyarıyor

Dünya genelinde son yıllarda hızla artan sıcaklıklar, buzulların kütle kaybını belirgin biçimde hızlandırmış durumda. Grönland ve Antarktika’da iki on yılı aşkın süredir gözlenen buz kaybı, küresel buz hacminde yılda yüz milyarlarca tonluk azalmaya yol açıyor. Bu durum, özellikle Antarktika’daki yüzen buz sahanlıklarında ciddi bir kırılganlık oluşmasına neden oluyor.
Küresel iklim sisteminin en kritik bölgelerinden biri kabul edilen Thwaites Buzulu ise bu hızlı değişimin merkezinde yer alıyor.

DOMİNO ETKİSİ UYARISI: THWAITES EN HASSAS NOKTADA

Bilim insanlarının son araştırmaları, Batı Antarktika’da yer alan ve “Kıyamet Buzulu” olarak bilinen Thwaites’in doğu bölümünün tehlikeli bir çözülme sürecine girdiğini ortaya koydu. Uydu verilerinden elde edilen bulgular, Thwaites Doğu Buz Sahanlığı’nın (TEIS) yirmi yıldır dayandığı kritik sabitleme noktasının etkisini kaybetmeye başladığını gösteriyor.
Bu zayıflama, sadece Thwaites’i değil, Antarktika’daki diğer buz sahanlıklarını da zincirleme biçimde etkileyebilecek bir risk olarak değerlendiriliyor.

ÇATLAKLAR 20 YIL BOYUNCA ADIM ADIM İZLENDİ

Journal of Geophysical Research: Earth Surface’ta yayımlanan araştırma, TEIS’teki zayıflamayı şimdiye kadar benzeri görülmemiş ayrıntılarla ortaya koydu. ABD ve İngiltere’nin ortak yürüttüğü Uluslararası Thwaites Buzulu İşbirliği (ITGC) kapsamındaki TARSAN projesi, 2002–2022 yılları arasındaki uydu görüntüleri, buz akış hızları ve GPS ölçümlerini bir araya getirerek çatlakların nasıl evrildiğini adım adım takip etti.
Bulgular, çatlakların büyüdükçe sabitleme noktasının tutucu rolünü kaybettiğini; bunun da buzun daha hızlı akmasına yol açarak tehlikeli bir geri besleme döngüsü yarattığını ortaya koyuyor.

BİR ZAMANLAR KORUYAN NOKTA ARTIK ZAYIFLIK KAYNAĞI

Araştırmanın en çarpıcı sonuçlarından biri, geçmişte buz sahanlığını yerinde tutan önemli destek noktasının artık istikrarsızlığı artıran bir faktöre dönüşmüş olması. Bu durum, TEIS’i gelecekte ani ve hızlı bir çöküşe karşı daha savunmasız hale getiriyor.

DÖRT AŞAMALI ÇÖKÜŞ MODELİ

Bilim insanları TEIS’in çöküş sürecini dört aşamada tanımlıyor:

1. Uzunlamasına çatlakların belirmesi,

2. Akışı kesen daha kısa kırıkların oluşması,

3. Buz akışındaki hızlanmanın kırıkları genişletmesi,

4. Sahanlığın daha kararsız ve kırılgan hale gelmesi.

Bu model, Antarktika’daki diğer buz sahanlıklarında da benzer süreçlerin yaşanabileceğine işaret ederken, küresel deniz seviyelerinin beklenenden daha hızlı yükselebileceği endişesini artırıyor.

DENİZ SEVİYESİNDE TEHLİKELİ ARTIŞ RİSKİ

TEIS’in çöküşe doğru ilerlemesi, Antarktika Buz Tabakası’nın küresel deniz seviyesini sanılandan daha fazla yükseltme potansiyeli anlamına geliyor. Bilim insanları, bu sürecin düşündüğümüzden daha yakın ve daha güçlü etkiler doğurabileceğini vurguluyor.