Kitlesel Afgan Göçü Başladı: Türkiye'ye Etkileri Neler?

Afganistan vatandaşları, savaşlar, siyasi krizler ve ekonomik sorunlar nedeniyle on yıllardır süren göçün ardından, son dönemde kitlesel bir şekilde ülkelerine geri dönüyor. Nisan ve Mayıs aylarında toplam 286.960 kişinin Afganistan'a döndüğü bildirilirken, bu kişilerin yaklaşık 155.000'inin Pakistan'dan, 111.000'inin İran'dan ve 3.000'inin Türkiye'den geldiği belirtiliyor.

Kitlesel Dönüşlerin Sebebi ve Etkileri

Bu kitlesel dönüşlerin ana nedeni olarak Pakistan ve İran'ın sıkılaşan göçmen politikaları gösteriliyor. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), bu hareketliliğin "daha derin bir insani krize neden olabileceği" uyarısında bulunuyor ve bölgedeki krize müdahale etmek için $71 milyonluk bir fon ihtiyacı olduğunu vurguluyor. UNHCR, hükümetlere geri dönüşlerin gönüllü, güvenli ve onurlu olması çağrısı yaparken, özellikle Afgan kadın ve kız çocuklarının haklarının kısıtlandığı bir ülkeye dönmeye zorlanmalarından endişe duyuyor.

Türkiye'deki Durum Farklılaşıyor

Türkiye'deki Afgan göçmenlerin durumu ise İran ve Pakistan'dan farklılık gösteriyor. Galatasaray Üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Didem Danış'a göre, Türkiye'de son üç-dört yıldır düzensiz göçmenlere yönelik tedbirler artırıldı. Bu durum, Türkiye'nin Afganlar için eskisi kadar "cazip" bir ülke olmaktan çıkmasına yol açarak, kitlesel geri göndermeden ziyade zamana yayılmış bir azalmayı beraberinde getirdi. Resmi verilere göre Türkiye'de 172.602 uluslararası koruma kapsamında Afganistanlı bulunurken, 38.892 Afganistanlı ikamet izniyle yaşıyor. Ancak yasa dışı yollarla ülkeye giriş yapan ve kaydı bulunmayan önemli bir nüfusun olduğu da belirtiliyor.

Pakistan ve İran'ın Sert Politikaları

Pakistan, 2023'te yürürlüğe koyduğu "Yasadışı Yabancıların Geri Gönderilmesi Planı" ile kayıt dışı Afgan göçmenleri sınır dışı etmeye başladı. Nisan ayında 135.000'den fazla, Mayıs ayında ise yaklaşık 67.000 Afganistanlı Pakistan'dan ayrıldı. İran'da da benzer bir durum gözleniyor; Mayıs ayında İran'dan Afganistan'a 15.675 kişinin geçişi kaydedildi ki bu bir önceki aya göre iki kat fazla. İranlı yetkililer, belgesiz Afganların 6 Temmuz'a kadar ülkeyi terk etmelerini talep ediyor ve bu kararın ülkede bulunan yaklaşık altı milyon Afgan'ın dört milyonunu etkileyeceği tahmin ediliyor. Bu süreçte İsrail-İran çatışmalarının da göç dinamiklerini etkileme potansiyeli bulunuyor.