Kıbrıs Görüşmeleri New York'ta Kilitlendi

Kıbrıs'ta Türk ve Rum toplumları arasındaki iş birliğini geliştirmeye odaklanan, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres liderliğindeki 5+1 formatlı Kıbrıs görüşmelerinin ikincisi, 16-17 Temmuz tarihlerinde New York'ta gerçekleştirildi.

Toplantıdan müzakerelerin yeniden başlatılmasına ilişkin somut bir adım çıkmadı. Ancak Guterres, tarafların 2025 sonuna kadar iki kez daha görüşeceklerini ve güven inşa etmek adına "adım adım ilerlediklerini" belirtti.

GÖRÜŞMELERDE İLERLEME VE TIKANAN BAŞLIKLAR

BM Genel Sekreteri'ne göre, Mart ayında Cenevre'de yapılan görüşmelerde belirlenen altı başlık değerlendirildi. Gençlik girişimleri için teknik komite kurulması, çevre ve iklim değişikliği, mezarlıkların restorasyonları ve mayın temizliği gibi alanlarda ilerleme kaydedildiği bildirildi. Ancak yeni geçiş noktaları açılması ve ara bölgede güneş enerjisi üretimi konularında müzakereler sürüyor.

Ayrıca, iki taraftaki sivil toplum kuruluşları arasında iş birliğini artırmak üzere istişari bir yapının kurulması, tarihi eserlerin değiş tokuşu, hava kalitesinin iyileştirilmesi ve mikro plastik kirliliğinin engellenmesi konularında da anlayış birliği sağlandı.

New York'taki toplantıya Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Kıbrıs Türk yönetimi lideri Ersin Tatar, Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgo Gerapetritis ve Kıbrıs Rum Yönetimi Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides katıldı. İngiltere ise Avrupa ve Amerika'dan sorumlu Devlet Bakanı Stephen Doughty tarafından temsil edildi.

TARAFLARDAN KARŞILIKLI SUÇLAMALAR VE DEVAM EDEN GÖRÜŞME KARARLILIĞI

Toplantı sonrasında yapılan basın açıklamalarında Ersin Tatar ve Nikos Christodoulides, ilerleme sağlanamayan konularda birbirlerini suçladı. Ancak her iki lider de görüşmelere devam etme kararlılığında olduklarını bildirdi.

Tatar, son aylarda Kıbrıs'ta yaşayan Türklere karşı artan baskıcı uygulamalar olduğunu savunarak, birçok Kıbrıslı Türk'ün Güney Kıbrıs'a geçiş veya yurt dışı seyahatlerinde gözaltına alınma korkusu yaşadığını dile getirdi. Tatar, yeni geçiş kapılarının açılmamasından da Kıbrıs Rum Yönetimi'ni sorumlu tuttu.

Ankara'dan da benzer mesajlar geldi. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Öncü Keçeli, sınır kapılarının açılması konusunda Türk tarafının uzlaşı önerisini kabul ettiğini, ancak Rum tarafının her aşamada yeni koşullar öne sürmesi ve sözünde durmaması nedeniyle sonuca ulaşılamadığını belirtti.

Christodoulides ise New York görüşmesinden daha iyi sonuçlar çıkmamasını gerekli siyasi iradenin gösterilmemesine bağladı. Temel amaçlarının Kıbrıs müzakerelerinin yeniden başlatılması olduğunu ve bu amaca ilişkin ufak fakat önemli gelişmelerin gözlendiğini kaydetti. Christodoulides, yeni sınır kapılarının yanı sıra bir transit koridor önerdiklerini ancak Türk heyetinin bunu kabul etmediğini savundu. Ayrıca, güven artırıcı önlemler kapsamında beş yeni öneride bulunduklarını ama bunların da kabul görmediğini söyledi.

FIDAN-CHRISTODOULIDES GÖRÜŞMESI VE MÜZAKERELERIN GELECEĞI

Genişletilmiş formatta yapılan ikinci görüşmelerde dikkat çeken bir başka gelişme ise Dışişleri Bakanı Fidan ile Christodoulides arasında gerçekleştiği iddia edilen bir saatlik baş başa görüşme oldu. Rum basınında çıkan haberlere göre, bu görüşme 16 Temmuz'da Guterres'in tarafları ağırladığı akşam yemeğinden sonra gerçekleşti ve ağırlıklı olarak Türkiye-AB ilişkileri ele alındı. Kıbrıs Rum Kesimi'nin 1 Ocak 2026 itibarıyla AB dönem başkanlığını üstlenecek olması, bu görüşmenin zamanlamasını daha da önemli kılıyor. Ankara'dan Fidan-Christodoulides görüşmesine ilişkin bir doğrulama ya da yalanlama gelmedi.

BM Genel Sekreteri Guterres'in temel amacı, 2017'den bu yana askıya alınmış olan Kıbrıs çözüm sürecini yeniden canlandırmak. Kıbrıs Rum Yönetimi, Yunanistan ve İngiltere, BM parametreleri çerçevesinde iki toplumlu, iki kesimli federal bir çözüme ulaşılmasından yana. Türkiye ve Kıbrıs Türk yönetimi ise 2004 ve 2017 müzakerelerinde bu parametreler ışığında sonuç alınamadığını belirterek, bundan sonra iki devletli çözüm haricinde bir formatta masaya oturmayacaklarını kaydediyor. Tatar, New York görüşmelerinde de bu pozisyonu yineleyerek, yeni bir resmi müzakere sürecinin sahadaki gerçekler temelinde, taraflara eşitlik, adalet ve saygı çerçevesinde yürütülmesi gerektiğini vurguladı.