Kene Isırmasında Ne Yapmalı, Nasıl Korunmalıyız?

Yaz aylarıyla birlikte artan kene ısırması vakaları, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) hastalığı nedeniyle ölümleri tekrar gündeme getirdi. Sivas'ta bu yıl 7, Kayseri'de ise 4 kişi KKKA yüzünden hayatını kaybetti.

Yaz aylarının gelişiyle birlikte, kene ısırması kaynaklı Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) hastalığından ölümler yeniden gündeme geldi. Son olarak Sivas'ta 67 yaşındaki bir kişinin vefat etmesiyle bu ilde KKKA nedeniyle yaşamını yitirenlerin sayısı yediye, Kayseri'de ise dörde yükseldi. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, KKKA'nın Türkiye'de tespit edildiği 2002'den 2024'e kadar 17.132 vaka ve 819 ölüm kaydedildi.

Bakanlık, bu yıl kene yoğunluğunun ve vaka/ölüm sayısının normal seyre göre daha fazla olduğu iddialarına ilişkin 11 Haziran'da yazılı bir açıklama yaparak, "Türkiye'de kene yoğunluğunun önceki senelerden daha fazla olduğuna dair bir tespitimiz bulunmamaktadır" dedi. Ayrıca, her kenenin hastalık etkeni taşımadığını ve her kene tutunan kişinin hastalığa yakalanmadığını da vurguladı.

Kene Nedir ve Nasıl Hastalık Yayıyor?

Sivas'taki Cumhuriyet Üniversitesi'nden Parazitoloji uzmanı Veteriner Hekim Prof. Dr. Kürşat Altay, keneleri "çok önemli bir vektör, yani hastalık taşıyıcı olan bir eklem bacaklı" olarak tanımlıyor. Dünya genelinde 900'den fazla, Türkiye'de ise 35 bilinen kene türü bulunduğunu belirten Altay, KKKA hastalığının taşıyıcısının Latince Hyalomma marginatum adlı tür olduğunu ifade ediyor. Bu tür kenelerin üreme potansiyellerinin çok yüksek olduğunu (bir kene 10 bini aşkın yumurta bırakabilir) ve konak seçimi konusunda seçici olmadığını ekliyor.

Kenelerin tek besin kaynağı kan. Ömürleri boyunca larva, nimf ve erginlik dönemlerinde olmak üzere üç kez kan emiyorlar. İnsanları ısırdıklarında sivrisinek gibi acı vermediklerini ve hissedilmediklerini belirten Altay, kenelerin tükürük salgılarında bulunan pıhtılaşmayı engelleyici maddeler sayesinde, kan emme sırasında virüsleri ve patojenleri konağa aktardıklarını açıklıyor.

En Sık Hangi Bölgelerde Görülüyor ve Mücadele Mümkün mü?

KKKA vakaları ve ölüm haberleri genellikle Tokat, Sivas, Kayseri, Giresun gibi illerde yoğunlaşıyor. Prof. Altay, özellikle Kelkit Vadisi olarak bilinen, Erzurum ve Artvin'den başlayıp Çorum ve Amasya'ya kadar uzanan bölgenin, hyalomma marginatum türü için ideal ortamı oluşturduğunu ve bu türün burada en yoğun şekilde bulunduğunu belirtiyor.

Prof. Altay, günümüzde keneleri tamamen yok etmenin mümkün olmadığını, bunun nedenlerini ise dört başlıkta sıralıyor:

Yüksek üreme potansiyeli.
Geniş yaşam alanları (yaban hayatının bulunduğu her yer).
Çok geniş konak yelpazesi (evcil ve yabanıl tüm hayvanlara tutunabilirler).
Yaşamlarının büyük bir kısmını toprakta geçirmeleri (%85-90), bu da müdahale şansını azaltıyor.

Bu nedenlerle, kenelerle mücadelenin daha çok insanları korumaya odaklanması gerektiğini vurguluyor.

Korunma ve Kene Çıkartma Yöntemleri

Kene tutunmasından korunma, dermatoloji uzmanlarının alanına giriyor. Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Tıp Fakültesi Deri ve Zührevi Hastalıklar Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Sema Aytekin, alınması gereken önlemleri şöyle sıralıyor:

Tarlada, bağda, bahçede çalışırken veya pikniğe giderken, özellikle KKKA'nın görüldüğü bölgelerde uzun pantolon ve uzun kollu giysiler giyilmeli, pantolon paçaları çorap içine sokulmalı.
Kenelerin görülebilmesi için açık renk kıyafetler tercih edilmeli.
Böcekleri çeken canlı renkli kıyafetler ve parfümlü ürünler kullanılmamalı.
Eve döndükten sonra vücut, özellikle saçlı deri ve kıvrım bölgeleri, kene tutunması açısından detaylıca kontrol edilmeli.

Prof. Aytekin, kene tutunması durumunda, kenenin mümkün olduğu kadar kısa sürede çıkarılması gerektiğini ve bir sağlık kuruluşuna gitmeyi beklemeden müdahale edilmesinin önemini vurguluyor. Çünkü kene deride ne kadar uzun kalırsa, hastalığın bulaşma riski o kadar artıyor.

Kenenin güvenli bir şekilde çıkarılması için yapılması gerekenler:

Çıplak elle dokunulmamalı. Mümkünse eldiven, yoksa naylon veya kumaş gibi bir malzeme kullanılmalı.
Kenenin mümkün olduğu kadar cilde yakın kısmından, baş kısmından tutularak çekilmeli. Cımbız varsa bu en ideal yöntemdir.
Kenenin karın kısmı tutulmamalı ve patlatılmamalıdır.
Çıkarıldıktan sonra tutunma alanı antiseptikle, sabunlu suyla veya sadece suyla temizlenmelidir.

Prof. Aytekin ve Sağlık Bakanlığı, her kene tutulmasının hastalık bulaştıracağı anlamına gelmediğini belirtiyor. Ancak bir hafta içinde ateş veya başka şikayetler ortaya çıkarsa sağlık kuruluşuna başvurmak önemlidir.

Kenelerin Yol Açtığı Diğer Hastalıklar

Sağlık Bakanlığı'na göre KKKA, kenenin tutunması veya bununla temas sonucu bulaşabildiği gibi, virüslü hayvanların veya hasta insanların kan, doku, vücut sıvılarına korunmasız temas sonucu da bulaşabiliyor. Hastalık, virüsün alınma şekline bağlı olarak 1-14 gün sürebilen kuluçka döneminden sonra ateş, halsizlik, üşüme, titreme, yaygın kas ağrıları, baş ağrısı, bulantı-kusma, ishal, yüzde ve gözlerde kızarıklık, deri döküntüsü gibi belirtilerle ortaya çıkıyor. Bilinen net tedavisi veya aşısı olmayan hastalığın tedavisinde destekleyici yöntemler kullanılıyor ve hastaların yaklaşık %5'i hayatını kaybediyor.

Kenelerin yol açtığı bir başka ciddi hastalık da Lyme hastalığıdır. Enfekte Ixodes cinsi kenelerin ısırmaları sonucu bulaşan bu hastalığın belirtileri arasında deri döküntüsü, eklem ağrıları, baş ağrısı, yorgunluk ve ateş bulunabiliyor. Teşhis klinik belirtiler, fiziksel muayene ve kan testleri ile konulabiliyor. Lyme hastalığı antibiyotiklerle tedavi edilebiliyor; ancak zamanında tedavi edilmezse deri döküntülerinin yayılması, yüz felci, beyin zarı iltihabı, eklem ağrıları, kalp çarpıntısı gibi ciddi sağlık problemlerine yol açabiliyor.

KKKA ve Lyme gibi kene kaynaklı hastalıklar, özellikle yaz aylarında dikkat edilmesi gereken önemli halk sağlığı sorunlarıdır.