İran’dan Radikal Dijital Hamle: Küresel İnternete Veda!

İran yönetiminin küresel internete yönelik kapsamlı bir kopuş planı hazırlığında olduğu iddiaları, dijital dünyada yeni bir tartışmayı beraberinde getirdi. Uzmanlar ve dijital hak savunucularına göre, hayata geçirilmesi planlanan bu modelle birlikte internet erişimi, tüm vatandaşların yararlandığı bir hak olmaktan çıkarılarak yalnızca devletin uygun gördüğü kişi ve kurumlara tanınan sınırlı bir ayrıcalık haline getirilecek.

Küresel Ağa Kalıcı Kısıtlama İddiası

Filterwatch tarafından hazırlanan ve kamuoyuna yansımayan bir raporda, İran’ın 2026 yılı itibarıyla uluslararası internete erişimi neredeyse tamamen sona erdirmeyi planladığı öne sürüldü. Rapora göre, bu tarihten sonra küresel web erişimi yalnızca devlet onayı bulunan kişi ve yapılara sağlanacak. Geriye kalan geniş nüfus ise sadece “ulusal internet” olarak adlandırılan kapalı sisteme yönlendirilecek.

Filterwatch’ın lideri Emir Reşidi, bu yeni dönemde İranlıların büyük çoğunluğunun dünya ile bağlantısının kesileceğini belirterek, “Küresel internete erişim artık sıradan vatandaşlar için mümkün olmayacak” değerlendirmesinde bulundu.

Kuzey Kore Ve Çin Modeline Benzer Kapalı Ağ

Planlanan sistemin, Kuzey Kore ve Çin’de uygulanan sıkı denetimli internet modellerine benzediği ifade ediliyor. İran’ın, vatandaşların kullanımına sunulmak üzere dış dünyayla bağlantısı olmayan, tamamen kontrol edilen bir kapalı ağ kurduğu belirtiliyor. Devlet medyası ve hükümete yakın kaynaklar da bu dönüşümün geçici değil, kalıcı olacağı yönünde açıklamalar yapıyor.

Yetkililer, sınırsız ve serbest internet erişiminin bir daha geri gelmeyeceği konusunda toplumu açık şekilde uyarırken, bu durumun İran’ın küresel dijital iletişimden neredeyse tamamen kopması anlamına gelebileceği vurgulanıyor.

Sadece Onaylı Kişilere Filtreli Erişim

Yeni düzenlemeye göre, yalnızca güvenlik taramasından geçen veya doğrudan hükümet onayı alan kişiler küresel internete bağlanabilecek. Ancak bu erişim de tamamen serbest olmayacak; filtrelenmiş ve izlenen özel bir altyapı üzerinden sağlanacak. Böylece kullanıcı faaliyetleri anlık olarak takip edilebilecek.

Kapalı Ağ Nasıl İşliyor?

İran’da mevcut internet kesintilerinin 8 Ocak’ta, rejim karşıtı protestoların ardından başladığı biliniyor. Uzmanlar, bu sürecin ülke tarihindeki en yoğun dijital karartmalardan biri olduğunu, hatta Mısır’da 2011 Tahrir Meydanı protestoları sırasında uygulanan internet kesintilerinden bile daha uzun sürdüğünü belirtiyor.

Hükümet sözcüleri, uluslararası internete erişimin en az 20 Mart’a kadar kapalı kalacağını duyururken, bu süreçte Çin’den temin edilen ileri seviye filtreleme ve izleme teknolojilerinin devreye alındığı tahmin ediliyor. Bu sistemlerin, ülke genelindeki tüm internet trafiğini denetleyebilecek kapasitede olduğu ifade ediliyor.

Araştırmacılar, İran’ın kurduğu iç ağın, yalnızca ülke içinden erişilebilen bir ofis ağı gibi çalıştığını belirtiyor. Bu yapıda, dış dünyaya veri çıkışı veya bağlantı kurulması teknik olarak mümkün olmuyor.

Devlet Onaylı Uygulamalar Ve Tam Gözetim

Kapalı ağ içerisinde yalnızca rejim tarafından onaylanan mesajlaşma uygulamaları ve arama motorları çalışıyor. Devlet eliyle geliştirilen bu platformların tümü sürekli gözetim altında tutuluyor ve küresel internetle hiçbir bağlantı barındırmıyor. Uzmanlar, bu durumun bilgi akışını tamamen devlet kontrolüne soktuğunu vurguluyor.