İran ve ABD Arasındaki Tarihi Davada İlk Adım: CIA Darbesi İçin Mahkeme Toplandı

İRAN, 1953 DARBESI İÇIN ABD'YE AÇTIĞI DAVANIN İLK DURUŞMASINI GERÇEKLEŞTIRDI

İran, 1953 yılında Başbakan Muhammed Musaddık’ın devrilmesine yol açan darbede ABD'nin rolü olduğunu öne sürerek açtığı davanın ilk duruşmasını gerçekleştirdi. Tahran’daki 55. Uluslararası Hukuk Mahkemesi'nde görülen duruşmaya çok sayıda İran vatandaşı ve Musaddık’ın torunu Mahmud Musaddık katıldı.

DAVAYA İLIŞKIN DETAYLAR

Duruşmada, İran'ın 20'den fazla eyaletten toplam 402 binin üzerinde vatandaşın yer aldığını belirten Yargıç Mecid Hüseyinzade, ABD hükümeti ve yetkililerinin de aralarında bulunduğu 6 tüzel ve gerçek kişiye karşı dava açıldığını açıkladı. Mahmud Musaddık, yaşlılık ve sağlık sorunları nedeniyle şahsen duruşmada bulunamazken, yazılı açıklamasını oğlu Golamali Musaddık okudu. Açıklamada, petrolün millileştirilmesinin İran tarihindeki dönüm noktalarından biri olduğu ve ülkenin bağımsızlık mücadelesinde önemli bir rol oynadığı vurgulandı.

DARBE VE SÖMÜRGECI GÜÇLER

Açıklamada, Musaddık’ın hükümetinin devrilmesinde İngiltere ve ABD'nin geniş çaplı bir plan uyguladığı öne sürüldü. Sömürgeci güçlerin bu darbe ile İran’ın petrol kaynaklarını yeniden kontrol altına aldığı ve İran halkını bölmek için çeşitli grupları kullandığı ifade edildi. İran Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney, bu dönemin İran tarihindeki önemli bir dönüm noktası olduğunu ve İngiltere’nin egemenliğine büyük bir darbe vurulduğunu belirtti.

MUSADDIK’IN TALEPLERI

Mahmud Musaddık, mahkemeden ABD'nin İran hükümetini ortadan kaldırma ve ülkenin kaynaklarını yağmalama yoluyla yol açtığı zararlar için maddi, manevi ve cezai tazminat talep etti.

CIA VE MI6'NIN ROLÜ

Avukat Şami Akdem, mevcut istihbarat belgeleri ve kanıtların, CIA ve İngiltere'nin MI6 istihbarat servislerinin 19 Ağustos 1953’te İran’ın meşru hükümetine karşı kapsamlı bir darbe planladığını ortaya koyduğunu söyledi. Darbenin temel hedeflerinden birinin İran’daki egemenliği İngiltere’den ABD’ye devretmek olduğunu belirtti. İngiltere’nin İran’ın petrol endüstrisinin millileştirilmesiyle gücünün kısıtlandığını ve Amerikan istihbarat servislerinin bu boşluktan yararlanarak darbenin zeminini hazırladığını vurguladı.

PETROLÜN MILLILEŞTIRILMESI

1951 yılında Muhammed Musaddık’ın İran’ın petrol endüstrisini millileştirmesi, İngiltere’nin petrol kaynakları üzerindeki kontrolünü sona erdirmişti. Bu adım, İran’ın ekonomik bağımsızlığını artırmayı amaçlıyordu ve Musaddık’ın liderliğinde gerçekleşen bu ulusal hareket tarihe önemli bir yer edinmişti.

İNGILTERE VE ABD’NIN TEPKILERI

Musaddık’ın petrolü millileştirme hamlesi, İngiltere’nin çıkarlarını doğrudan etkilemiş ve ABD’nin desteğiyle bir darbe planını hızlandırmıştı. ABD, Sovyetler Birliği’nin İran üzerindeki etkisini engellemek amacıyla İngiltere’ye destek vermişti.

DARBE SONRASI DURUM

CIA ve MI6 tarafından gerçekleştirilen "Ajax Operasyonu" olarak bilinen darbe planı, İran’daki siyasi durumu istikrarsızlaştırmayı ve Musaddık’ı görevden almayı amaçlamıştı. 19 Ağustos 1953 tarihinde gerçekleşen darbe, Musaddık’ın görevden alınmasına ve Şah Rıza Pehlevi’nin yeniden iktidara gelmesine neden olmuştu. Darbenin ardından, İran petrol endüstrisi yeniden yabancı konsorsiyumların kontrolüne geçti.

Bloomberg'den Türkiye İçin Kritik Tahmin! Gelecek Yıllara Dair Çarpıcı Senaryo