İran Dışişleri Bakanı Arakçi: “Gerilimi artırabilecek siyasi baskılar kabul edilemez”

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi ile yaptığı telefon görüşmesinde, İran’ın nükleer program konusundaki sorunları çözmek için diplomasi ve teknik işbirliğini tercih ettiğini vurguladı. Arakçi, "Gerilimi artırabilecek siyasi adımlar ve adaletsiz baskılar kabul edilemez" diyerek, UAEA ile ilişkilerin tamamen teknik düzeyde yürütüldüğünün altını çizdi.

Arakçi-Grossi görüşmesinde, İran ile Ajans arasındaki anlaşmanın son durumu, "snapback" (tetik) mekanizması ve BM yaptırımlarına ilişkin gelişmeler ele alındı. Arakçi, UAEA Yönetim Kurulu toplantılarının siyasi baskılarla şekillendiğini belirterek, İran’ın uluslararası düzenlemeler çerçevesinde sorumlu bir şekilde hareket ettiğini ifade etti.

BM’DE OYLAMA VE RET KARARI

Aynı gün BM Güvenlik Konseyi’nde (BMGK), Almanya, Fransa ve İngiltere’nin başını çektiği "Avrupa Üçlüsü" (E3) tarafından İran’a yönelik yaptırımların kaldırılmasına dair karar tasarısı oylamaya sunuldu. Ancak tasarı reddedildi ve İran’a yönelik BM yaptırımlarının yeniden devreye girmesinin önü açıldı. Böylece snapback mekanizması resmen yürürlüğe girmiş oldu.

İRAN’DAN SERT TEPKİ

İran Dışişleri Bakanlığı, E3 ülkelerinin 9 Eylül 2025’te UAEA ile varılan mutabakatı görmezden geldiğini belirterek, "İran’ın Ajans ile işbirliği yapmadığı iddiası asılsızdır, başından beri siyasi çıkarlarını öncelediler" açıklamasında bulundu.

İran’ın BM Daimi Temsilcisi Emir Said İrevani ise E3 ülkelerinin attığı adımları "uluslararası hukuka aykırı" olarak nitelendirdi. İrevani, İran’ın nükleer programının barışçıl çizgisinden sapmayacağını belirterek, yaşanabilecek gerilimlerden Avrupa ülkelerinin sorumlu olacağını söyledi.

SNAPBACK MEKANİZMASI VE JCPOA

E3 ülkeleri, 28 Ağustos’ta BMGK’ye başvurarak 2015’te imzalanan nükleer anlaşmada öngörülen snapback mekanizmasını devreye soktuklarını bildirmişti. Bu mekanizma, İran’ın anlaşmaya uymaması halinde yaptırımların 30 gün içinde yeniden uygulanmasını öngörüyor.

İran, 2015 yılında İngiltere, Çin, Fransa, Almanya, Rusya ve ABD ile imzaladığı Ortak Kapsamlı Eylem Planı (JCPOA) çerçevesinde nükleer programını sınırlamayı kabul etmiş, ancak ABD’nin 2018’de anlaşmadan çekilmesiyle yükümlülüklerini kademeli olarak azaltmaya başlamıştı.