Hürmüz Boğazı’nın Önemi: Kapanmasının Küresel Etkileri Ne Yönde Olur?

İsrail'in 13 Haziran'da İran'a düzenlediği saldırının ardından, küresel enerji naklinde hayati öneme sahip Hürmüz Boğazı'nın kapanma ihtimali piyasalarda ciddi endişelere yol açtı. Orta Doğu'daki petrol üreticisi ülkelerin Asya, Avrupa, Kuzey Amerika ve diğer bölgelere enerji ikmali yaptığı bu boğaz, aynı zamanda on yıllardır süregelen bölgesel gerilimlerin de merkezi konumunda.

Hürmüz Boğazı'nın Konumu ve Önemi

Hürmüz Boğazı, İran ile Umman sınırlarını ayıran ve Umman Körfezi ile Basra Körfezi arasında stratejik bir geçit görevi görüyor. Boğazın en dar noktasında genişliği 33 kilometreye ulaşırken, su kanalı, her iki yöne de 3 kilometrelik bir nakliye rotasını kapsıyor. Bu dar geçiş noktası, dünya petrol ve LNG ticaretinin önemli bir kısmının gerçekleştiği kilit bir rota olma özelliğini taşıyor.

Küresel petrol tüketiminin yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı üzerinden taşınmaktadır. Bu stratejik geçit, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) üyeleri olan Suudi Arabistan, BAE, Kuveyt ve İran gibi büyük petrol üreticilerinden ihraç edilen ham petrolün yanı sıra, dünyanın en büyük LNG ihracatçısı Katar'ın sıvılaştırılmış doğal gazının neredeyse tamamının uluslararası pazarlara ulaşmasını sağlamaktadır.

Hürmüz Boğazı, aynı zamanda onlarca yıldır süregelen bölgesel gerilimlerin de merkezinde yer almıştır. 1980-1988 İran-Irak Savaşı sırasında, her iki tarafın da birbirinin petrol ihracatını engellemeye yönelik adımları, tarihe 'Tanker Savaşı' olarak geçmiştir. Bu dönemde ABD'nin Bahreyn'de konuşlu 5. Filosu, bölgedeki ticari gemileri korumak için görevlendirilmiştir.

Hürmüz Boğazı'nın Kapatılmasının Küresel Etkileri

İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması durumunda, dünya genelindeki petrol akışının yüzde 20'sinin etkilenebileceği belirtilmektedir. JP Morgan, Haziran ayında yayımladığı bir raporda, böyle bir senaryoda petrol fiyatlarının varil başına 120-130 dolar seviyesine yükselebileceği uyarısında bulunmuştur.

Ege Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Aykut Lenger, BBC Türkçe'ye yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın kapatılması ihtimalinin bile şimdiden petrol fiyatları üzerinde baskı oluşturduğunu dile getirdi: "Bu tehlike görüldü ve özellikle finansal piyasalar şimdiden pozisyon aldı. Boğazın kapatılması durumunda petrol arzının daralacağını ve fiyatların daha da artacağını söyleyebiliriz."

Ancak İran, İsrail saldırılarının ardından yaptığı açıklamada, rafineri tesisleri ve petrol depolama alanlarında herhangi bir zararın olmadığını ve petrol arzında sorun yaşanmadığını kaydetti.

Geçmişteki Önemli Gerilimler

Hürmüz Boğazı, ABD ve İran'ın taraf olduğu pek çok tarihi olaya sahne olmuştur:

• 1988 yılında ABD savaş gemisi USS Vincennes, bir İran yolcu uçağını düşürdü ve uçaktaki 290 kişi hayatını kaybetti. Washington, bölgedeki filosunun savaş uçağı sanarak yanlışlıkla uçağı hedef aldığını savunurken, Tahran bunu bilinçli bir saldırı olarak nitelendirmiştir.
• Washington ayrıca, Vincennes savaş gemisini, İran donanmasının saldırılarına karşı bölgedeki ikmal gemilerini korumak için burada tuttuklarını vurgulamıştır.

1988'de ABD savaş gemisi USS Vincennes, bir İran yolcu uçağını düşürmüş, uçaktaki 290 kişi yaşamını yitirmişti.

2008 yılında ABD, İran’a ait teknelerin Hürmüz Boğazı’ndaki üç ABD savaş gemisine yaklaşarak taciz ettiğini iddia etti. Buna karşılık, o dönemde İran Devrim Muhafızları’nın başkomutanı olan Muhammed El-Caferi, saldırıya uğramaları halinde boğazdaki gemilere el koyacaklarını açıkladı.

2010 yılında El Kaide bağlantılı Abdullah Azzam Tugayları, Hürmüz Boğazı’nda Japon petrol tankeri M Star’a yönelik saldırıyı üstlendi.