Hangi Ülkelerin Nükleer Silahı Var ve Bunları Nasıl Elde Ettiler?

ABD'nin ilk nükleer bombayı patlatmasının üzerinden seksen yıl geçmişken, dünya yeniden nükleer silahların yayılması tartışmalarına odaklanmış durumda. İran'ın nükleer programı, özellikle ABD ve İsrail'in Haziran ayında ülkeye düzenlediği saldırıların ardından Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEA) ile iş birliğini askıya alan bir yasa imzalamasıyla sıcak gündem maddesi haline geldi. ABD ve İsrail, saldırıların İran'ın nükleer silah üretmesini engellemek için gerekli olduğunu savunurken, bu gelişmelerin 55 yıl önce yürürlüğe giren Birleşmiş Milletler'in Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması (NPT) için ne gibi sonuçlar doğuracağı belirsizliğini koruyor.

Dokuz ülkenin nükleer silahlara sahip olduğu bilinirken, "Peki bu tarz şeyleri nasıl elde ettiler ve şimdi başkaları da nükleer silah elde etmeye çalışabilir mi? Türkiye'nin pozisyonu ne?" soruları önem kazanıyor.

KIMDE NÜKLEER SILAH VAR VE NASIL ELDE ETTILER?

Şu anda nükleer silahlara sahip olduğu bilinen ülkeler: ABD, Rusya, İngiltere, Çin, Fransa, Hindistan, Pakistan, İsrail ve Kuzey Kore. Bu ülkelerden yalnızca İsrail, nükleer silah sahibi olduğunu resmi olarak teyit etmiyor.

ABD, İkinci Dünya Savaşı sırasında Manhattan Projesi ile gizlice silahları geliştirdi ve 1945'te Japonya'nın Hiroşima ve Nagasaki kentlerine atom bombaları atarak nükleer silahları çatışmada kullanan ilk ve tek ülke oldu. Patlamalar en az 200 bin kişinin ölümüne neden oldu. Silahlanma kontrolü uzmanı Dr. Patricia Lewis'e göre bu olay, "nükleer silahlanma yarışının gerçek açılış salvosu" oldu ve başta Sovyetler Birliği olmak üzere diğer ülkeleri kendi nükleer silahlarını üretmeye itti.

Sovyetler Birliği, 1949'da başarılı bir nükleer test gerçekleştirerek ABD'nin tekeline son verdi. Sonraki 15 yıl içinde İngiltere (1952), Fransa (1960) ve Çin (1964) nükleer güçler arasına katıldı.

1960'lara gelindiğinde nükleer silahlı devletlerin sayısının artmasından duyulan endişeyle, BM tarafından NPT anlaşması ortaya kondu. Anlaşma 1970'te yürürlüğe girse de, tüm ülkeler imzalamadı ve nükleer silahlar yayılmaya devam etti. Hindistan (1974) ve Pakistan (1998) anlaşmayı imzalamayan ülkeler olarak nükleer güç oldu. İsrail de NPT'yi hiçbir zaman imzalamadı ve bölgesel tehditler nedeniyle nükleer belirsizlik politikasını sürdürdü. Kuzey Kore ise başlangıçta anlaşmayı imzalamış, ancak 2003'te çekilerek 2006'da nükleer silah testi gerçekleştirdi.

İRAN'IN NÜKLEER PROGRAMI VE BÖLGESEL GERILIMLER

İngiltere'deki Leicester Üniversitesi'nden uluslararası siyaset profesörü Andrew Futter'a göre, İran'ın şu ana kadar bir bomba üretmediği bilinse de, teknik olarak bunu yapmalarını engelleyen bir neden yok. NPT imzacısı olan İran, nükleer programının barışçıl olduğunu iddia etse de, UAEA'nın araştırmaları İran'ın 2003 yılına kadar "nükleer patlayıcı cihaz geliştirmeyle ilgili bir takım faaliyetler" yürüttüğüne dair kanıtlar buldu.

İran, 2015'te nükleer faaliyetlerine kısıtlamalar getirmeyi kabul ettiği anlaşmayı, ABD'nin 2018'de çekilmesiyle yeniden ihlal etmeye başladı. 12 Haziran 2025'te UAEA'nın yönetim kurulu, İran'ın 20 yıl sonra ilk kez nükleer silahsızlanma yükümlülüklerini ihlal ettiğini ilan etti. Ertesi gün, İsrail ve ABD, İran'ın nükleer ve askeri hedeflerine saldırı başlattı.

İSRAIL'IN NÜKLEER VARLIĞI VE SALDIRGAN POLITIKALAR

İsrail, nükleer silahlara sahip olduğunu resmi olarak hiçbir zaman doğrulamasa da, önemli bir cephaneliğe sahip olduğuna dair yaygın bir kanaat bulunuyor. Stockholm Uluslararası Barış Araştırma Enstitüsü (SIPRI) 2024 raporuna göre İsrail, cephaneliğini modernize ediyor ve bölgesel rakiplerinin nükleer kabiliyetler edinmesini engellemek için askeri olarak harekete geçiyor. İsrail, 1981'de Irak'taki bir nükleer reaktörü ve 2007'de Suriye'deki nükleer olduğu düşünülen bir tesisi bombalamıştı.