Vatandaşlık Maaşında Yeni Detaylar! Kimler Yararlanacak, Ödemeler Ne Zaman?

Dar gelirli ailelerin gelir seviyesini yükseltmeyi amaçlayan Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi’nin (GETAD) ayrıntıları gündeme geldi. Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” adıyla anılan model, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda yürütülüyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından duyurulan sistemle ihtiyaç sahibi ailelerin ve yaşlıların desteklenmesi amaçlanıyor.

Hazırlıklar kapsamında, Türkiye genelinde yaklaşık 2,5 milyon haneye ulaşılması ve toplam 1,5 trilyon TL tutarında destek sağlanması öngörülüyor. Ancak sistemin kapsamı, ödemelerin tutarı ve uygulama takvimiyle ilgili ayrıntıların taslak çalışma ve planlama aşamasında olduğu belirtiliyor.

VATANDAŞLIK MAAŞI NEDİR?

Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi, aynı hanede yaşayan kişilerin toplam gelirinin belirlenen seviyenin altında kalması durumunda aradaki farkın çeşitli sosyal yardımlarla karşılanmasını hedefleyen bir model olarak tanımlanıyor.

Sistem kapsamında yalnızca nakit ödeme yapılması değil, ailelerin temel ihtiyaçlarına yönelik farklı desteklerden yararlanması da planlanıyor.

GELİR SINIRI 23 BİN 552 TL OLARAK BELİRTİLDİ

Taslak çalışmada, aynı evde yaşayan kişilerin toplam aylık gelirinin 23 bin 552 TL’nin altında olması temel kriter olarak öne çıkıyor. Bu tutar, haberde en düşük emekli maaşı olarak belirtilen miktara dayanıyor.

Hane gelirinin söz konusu sınırın altında kalması halinde ailelerin destek kapsamına alınması öngörülüyor. Aylık toplam geliri 23 bin 552 TL ve üzerinde olan hanelerin ise bu modelden yararlanamaması planlanıyor. Emeklilerin de sistem kapsamında destek alabilmesi hedefleniyor.

Bununla birlikte, destekten yararlanma koşullarının kesinleşmesi için uygulama esaslarının netleştirilmesi gerekiyor.

HANGİ YARDIMLAR VERİLECEK?

GETAD kapsamında ailelerin ihtiyaçlarına göre farklı yardım kalemlerinin devreye alınması planlanıyor. Taslakta yer verilen destek başlıkları şöyle:

• Konut desteği: Elektrik, doğal gaz, barınma ve yakacak giderlerine yönelik yardımlar.
• Kira desteği: Özellikle kira giderlerinin yüksek olduğu bölgelerde yaşayan ihtiyaç sahibi ailelere yönelik yardım.
• Çocuk yardımı: Çocukların ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik destek.
• Abonelik faturaları desteği: Hanelerin düzenli fatura giderlerinin karşılanmasına katkı.
• Gıda yardımı: Temel beslenme ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan ailelere destek.

Yardımların bütün hanelere aynı şekilde verilmesi yerine, ailelerin ihtiyaçları ve yaşadıkları bölgelerin koşulları dikkate alınarak şekillendirilmesi amaçlanıyor.

KİMLERE ÖNCELİK VERİLECEK?

Taslak planlamaya göre desteklerin önceliği, hanenin gelir durumuna ve ihtiyaçlarına göre belirlenecek. Büyükşehirlerde kirada yaşayan ve toplam geliri 23 bin 552 TL’nin altında kalan ailelere kira desteğinin öncelikli sunulması değerlendiriliyor.

Erzurum, Sivas, Kars ve Ardahan gibi kış şartlarının ağır geçtiği illerde enerji ve doğal gaz yardımlarının öne çıkması bekleniyor. Kırsal bölgelerde ise gıda desteğinin daha ağırlıklı olması planlanıyor.

Sürekli hastalığı bulunanların, yaşlıların ve bakıma muhtaç kişilerin yaşadığı hanelerin de öncelikli gruplar arasında yer alması öngörülüyor.

HANE GELİRİ NASIL BELİRLENECEK?

İhtiyaç sahibi ailelerin tespitinde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının (SYDV) verilerinden yararlanılması planlanıyor. Sistemin, farklı kamu kurumlarının kayıtlarını bir araya getirerek hanelerin gelir ve ihtiyaç durumunu değerlendirmesi hedefleniyor.

Bu kapsamda Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), Gelir İdaresi Başkanlığı, tapu kayıtları ve banka hesap hareketlerinin entegre biçimde incelenmesi öngörülüyor. Kişilerin maaşları, kirada oturup oturmadıkları, çocuk sayıları, yalnız yaşama durumları ve sürekli yardıma ihtiyaç duyup duymadıkları gibi ölçütlerin dijital ortamda değerlendirilmesi planlanıyor.

2,5 MİLYON HANEYE DESTEK HEDEFLENİYOR

Bakanlığın yürüttüğü etki analizi çalışmalarına göre, sistemin Türkiye genelinde yaklaşık 2,5 milyon haneye ulaşması bekleniyor. Proje kapsamında hak sahiplerine aktarılacak toplam kaynağın ise 1,5 trilyon TL seviyesine ulaşabileceği tahmin ediliyor.

Söz konusu rakamlar, planlama ve etki analizi kapsamında paylaşılan hedefler olarak öne çıkıyor.

İLK ÖDEMELER NE ZAMAN YAPILACAK?

Sistemin kademeli olarak uygulamaya alınması planlanıyor. Bölgesel incelemelerin ardından pilot uygulamanın gerçekleştirileceği illerin Aralık 2026’ya kadar açıklanması öngörülüyor.

Pilot bölgelerdeki ilk destek ödemelerinin 2027 yılının ilk çeyreğinde, yani ocak-mart döneminde başlaması hedefleniyor. Pilot uygulamanın sonuçlarının değerlendirilmesi ve tespit edilen sorunların giderilmesinin ardından modelin 2027 yılı içerisinde 81 ilde yaygınlaştırılması planlanıyor.

BAŞVURULAR NEREDEN YAPILACAK?

Taslağa göre başvuruların e-Devlet üzerinden ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları aracılığıyla oluşturulacak merkezi sistem üzerinden alınması planlanıyor. Başvuruların elektronik ortamda değerlendirilerek sonuçlandırılması hedefleniyor.

Destek kapsamına alınan hanelerin gelir durumlarının her ay kontrol edilmesi de planlanan uygulamalar arasında bulunuyor. Hane gelirinin 23 bin 552 TL sınırını aşması halinde ilgili hanenin destek programından çıkarılması öngörülüyor.